Οι «αΣυναρτησίες» είναι ένας ιστότοπος μελέτης για τα Μαθηματικά Προσανατολισμού της Γ΄ Λυκείου, βασισμένος στα βιβλία του Ιωάννη Γεωργαντζή. Το όνομα είναι ένα λογοπαίγνιο και, ταυτόχρονα, μια θέση: οι συναρτήσεις, τα όρια, οι παράγωγοι και τα ολοκληρώματα μοιάζουν με ασυναρτησίες μόνο όσο τα μαθαίνει κανείς απέξω.
Η προετοιμασία για τις εξετάσεις καταλήγει συχνά σε απομνημόνευση: κανόνες, τύποι και θεωρήματα που εφαρμόζονται χωρίς να είναι σαφές γιατί ισχύουν και πότε επιτρέπεται να τα χρησιμοποιήσει κανείς. Εδώ ο σκοπός είναι διαφορετικός. Κάθε έννοια παρουσιάζεται έτσι ώστε να μπορείς να τη δεις και να τη δοκιμάσεις: τι σημαίνει ότι μια συνάρτηση είναι συνεχής, τι εγγυάται το Θεώρημα Bolzano και τι δεν εγγυάται, γιατί το πρόσημο της παραγώγου καθορίζει τη μονοτονία, τι ακριβώς μετρά ένα ολοκλήρωμα. Όποιος έχει καταλάβει αυτά, θυμάται τους κανόνες χωρίς κόπο, επειδή ξέρει από πού προκύπτουν.
Ο τρόπος εργασίας είναι παντού ο ίδιος: πρόβλεψε, παρατήρησε, εξήγησε. Πριν αγγίξεις τα χειριστήρια, αποφάσισε τι περιμένεις να δεις. Ύστερα δοκίμασε και σύγκρινε. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που περίμενες και σε αυτό που συνέβη είναι το σημείο όπου γίνεται η μάθηση.
Είκοσι πέντε από τις 222 ασκήσεις του βιβλίου «Σύνθετες Ασκήσεις», η καθεμία ως διαδραστική σελίδα: ρυθμίζεις τις συναρτήσεις και τις παραμέτρους, παρακολουθείς πώς εφαρμόζονται τα θεωρήματα και ελέγχεις τις προβλέψεις σου. Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές· οι 11 έως 25 ξεκλειδώνουν με τον κωδικό του βιβλίου. Οι πλήρεις λύσεις βρίσκονται μόνο στο έντυπο βιβλίο.
02 · ΘΕΩΡΙΑΗ ύλη ως αλυσίδα εννοιών: συναρτήσεις, όρια, συνέχεια, παράγωγος και κανόνες παραγώγισης, με ένα διαδραστικό γράφημα για κάθε ενότητα. Ακολουθεί ο χάρτης των θεωρημάτων, όπου κάθε κόμβος έχει τη διατύπωσή του, τις προϋποθέσεις χρήσης και μια οπτικοποίηση. Η διάρθρωση ακολουθεί τη σειρά «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου».
03 · QUIZ · 04 · ΚΑΤΑΤΑΞΗΠενήντα ερωτήσεις Σωστού ή Λάθους και πολλαπλής επιλογής σε όλη την ύλη της Ανάλυσης, καθεμία χτισμένη γύρω από μια συνηθισμένη παρανόηση. Στο τέλος, βαθμολογία, διάγνωση των ενοτήτων που χρειάζονται περισσότερη δουλειά και, προαιρετικά, θέση στην κοινή κατάταξη με ψευδώνυμο.
05 · ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑΟι «Σύνθετες Ασκήσεις» και η σειρά θεωρίας «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» σε δύο τεύχη, όλα του Ιωάννη Γεωργαντζή από τις Εκδόσεις Διηνεκές: περιεχόμενα, δείγματα σελίδων, ταυτότητα έκδοσης και παραγγελία.
Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές σε όλους. Οι ασκήσεις 11 έως 25 παρουσιάζονται με παγωμένη οπτικοποίηση και ξεκλειδώνουν πλήρως με τον κωδικό που συνοδεύει το έντυπο βιβλίο· οι υπόλοιπες προστίθενται σταδιακά.
Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές. Με τον κωδικό που θα βρεις μέσα στο έντυπο βιβλίο ξεκλειδώνουν πλήρως οι ασκήσεις 11 έως 25, που τώρα βλέπεις σε παγωμένη προεπισκόπηση, καθώς και όσες προστίθενται στη συνέχεια. Ο κωδικός φυλάσσεται στη συσκευή σου.
Οι ασκήσεις 11 έως 25 είναι πλέον πλήρως διαδραστικές, από το ευρετήριο και από τη γραμμή επιλογής. Οι επόμενες ασκήσεις προστίθενται σταδιακά και ξεκλειδώνουν με τον ίδιο κωδικό.
Μια συνάρτηση που ικανοποιεί τις υποθέσεις της άσκησης, με ρυθμιζόμενες παραμέτρους. Χαρακτηρίστε πρώτα τις προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες και ελέγξτε τις απαντήσεις σας στα πειράματα που ακολουθούν.
Δίνεται συνάρτηση
Μια παραγωγίσιμη και γνησίως αύξουσα συνάρτηση σε κλειστό διάστημα
Στο πείραμα του ερωτήματος (i) δοκίμασε συναρτήσεις με «πλάτωμα»: υπάρχει σημείο όπου η κλίση της εφαπτομένης μηδενίζεται χωρίς η
Γνησίως αύξουσα και παραγωγίσιμη σημαίνει
Η
Σύρε το σημείο πάνω στην καμπύλη και κοίτα την εφαπτομένη. Στο
Ό,τι τιμές κι αν δώσεις στα
Το
Η εξίσωση
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«Γνησίως αύξουσα, άρα
Η γνήσια μονοτονία δίνει
«Μια παραγωγίσιμη συνάρτηση μπορεί να έχει όριο
Παραγωγίσιμη σημαίνει συνεχής, και συνεχής σε κλειστό διάστημα σημαίνει φραγμένη (Θ. Μέγιστης-Ελάχιστης Τιμής). Κανένα όριο σε σημείο του
Στο (ii), απόδειξη ύπαρξης ρίζας με Bolzano και τέλος.
Το ζητούμενο είναι «μία μόνο τιμή»: μετά την ύπαρξη χρειάζεται μοναδικότητα, που προκύπτει από τη γνήσια μονοτονία της
Το
Θεωρούμε τα σημεία
Το τετράγωνο της απόστασης
Στο δεύτερο πείραμα παρακολούθησε το πρόσημο της
Το άθροισμα τετραγώνων δεν εγγυάται μοναδικό ελάχιστο (η
Σύρε το
Θέτουμε
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Παραγώγιση της τετραγωνικής ρίζας της απόστασης.
Επιτρέπεται, αλλά περιπλέκει άσκοπα. Επειδή η √ είναι γνησίως αύξουσα, η απόσταση ελαχιστοποιείται ακριβώς όταν ελαχιστοποιείται το τετράγωνό της, που είναι πολυωνυμικό-λογαριθμική παράσταση χωρίς ρίζα.
«Η παράγωγος έχει μία ρίζα, άρα μοναδικό ελάχιστο.»
Μία ρίζα δεν αρκεί: χρειάζεται και η αλλαγή προσήμου από αρνητικό σε θετικό, ώστε η συνάρτηση να φθίνει πριν και να αυξάνει μετά. Χωρίς το πρόσημο, η ρίζα μπορεί να είναι σημείο καμπής.
Λύσεις με
Το
Ο όρος
Έστω οι συναρτήσεις
Η
Στο πείραμα, δώσε στην
Ο λόγος μεταβολής στο 0 είναι
Δοκίμασε το αντίθετο σενάριο: διάλεξε μια υποψήφια τιμή για το
| κλίση | |
|---|---|
| δεξιά: | · |
| αριστερά: | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Παραγώγιση της σχέσης (1) «κατά μέλη» με τον κανόνα του γινομένου.
Το
«Αφού
Η τιμή μιας συνάρτησης σε σημείο δεν λέει τίποτε για την παράγωγό της εκεί. Η
Εφαπτομένη
Από τη (1) για
Μια συνεχής συνάρτηση που δεν μηδενίζεται πουθενά δεν μπορεί να περάσει από τα θετικά στα αρνητικά: θα έπρεπε να διασχίσει τον άξονα. Άρα
Έστω η συνεχής συνάρτηση
Μια συνεχής συνάρτηση στο
Στο πείραμα προσπάθησε να φτιάξεις συνεχή συνάρτηση με
Αν ήταν ετερόσημα, το θεώρημα Bolzano θα έδινε ρίζα στο
Με τη μετατόπιση, η συνάρτηση ανεβοκατεβαίνει (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο). Όσο δεν τέμνει τον άξονα, τα
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«Η
Το επιχείρημα είναι η αντιθετοαντιστροφή του θεωρήματος Bolzano και χρειάζεται τη συνέχεια της
Απευθείας «Bolzano» στη ζητούμενη σχέση, με τον παρονομαστή
Η σχέση δεν ορίζεται για
«Υπάρχει
Το θεώρημα Bolzano δίνει ρίζα στο ανοικτό
Η
Θεωρούμε τη συνάρτηση
Η
Μετακίνησε το άκρο της χορδής προς τα δεξιά: πώς αλλάζει η κλίση της; Σύγκρινέ τη με την κλίση της εφαπτομένης στο ενδιάμεσο
Από το Θ.Μ.Τ.,
Σύρε το
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Έλεγχος ότι
Η μονοτονία απαιτεί το πρόσημο της
«Η
Σε κλειστό διάστημα, τα ακρότατα εμφανίζονται και στα άκρα. Η
Παραγώγιση της
Η παράγωγος της
Η
Δίνεται συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Η
Στο δεύτερο πείραμα πάτησε «επόμενο βήμα»: μέτρησε τις οριζόντιες εφαπτόμενες που εμφανίζονται στην
Τρεις ρίζες της
Στο
Η
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Εφαρμογή του θεωρήματος Rolle απευθείας στην
Η
«Η
Η πρόταση ισχύει για πολυώνυμα δευτέρου βαθμού, αλλά το ζητούμενο είναι η τιμή της:
Rolle στην
Η
Οι δύο σχέσεις διαφέρουν μόνο στο κάτω άκρο των ολοκληρωμάτων. Αφαιρώντας τες, κάθε ζεύγος ολοκληρωμάτων δίνει το ίδιο ολοκλήρωμα στο
Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι υπάρχει μια μόνο τιμή του
Αφαιρώντας τη σχέση (2) από την (1) κατά μέλη, τα ολοκληρώματα από 1 έως
Στο πρώτο πείραμα μετακίνησε το
Η διαφορά
Θέτουμε
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Αντιμετώπιση των έξι ολοκληρωμάτων ως έξι αγνώστων.
Η αφαίρεση
Διαίρεση με
Η διαίρεση επιτρέπεται μόνο αν το ολοκλήρωμα δεν είναι μηδέν. Επειδή η
«Το
Η επαλήθευση δίνει ύπαρξη, όχι μοναδικότητα. Η
Επειδή
Θεωρούμε τους σταθερούς αριθμούς
Να αποδείξετε ότι:
Η
Στο πείραμα σύρε ένα σημείο της καμπύλης και δες πού πέφτει το συμμετρικό του: ως προς ποιο σημείο ή ποια ευθεία;
Τα σημεία
Διάλεξε το
Στο
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Ανάπτυγμα του πολυωνύμου για τον έλεγχο της σχέσης (2).
Το ανάπτυγμα ενδέκατου βαθμού είναι ανέφικτο στον χρόνο των εξετάσεων. Η αντικατάσταση
Αντικατάσταση
Με
«
Περιττή σημαίνει
Η παράγωγος γράφεται ως
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση
Στο
Στο δεύτερο πείραμα κοίτα την κατακόρυφη απόσταση της καμπύλης από την ευθεία καθώς
Από τον κανόνα de l’Hôpital,
Πολλαπλασιάζοντας αριθμητή και παρονομαστή με
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| ζητούμενο | 0 |
Το όριο του
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Αντικατάσταση
Ο αριθμητής
Παράλειψη της σταθεράς ολοκλήρωσης.
Όλες οι συναρτήσεις με την ίδια παράγωγο στο
Υπολογισμός του
Η πλάγια ασύμπτωτη απαιτεί και το
Το Θ.Μ.Τ. στο
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Από την
Στο πρώτο πείραμα δες πού πέφτει το
Το Θ.Μ.Τ. δίνει
Η
Αν η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| 8.000 | |
| διαφορά | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Στο (ii): «
Σωστό αλλά ασθενές: το ζητούμενο φράγμα είναι το 8. Προκύπτει μόνο με ολοκλήρωση της ανισότητας
Ολοκλήρωση της
Το ερώτημα (i) δεν υποθέτει την
Μη γνήσια ανισότητα μετά την ολοκλήρωση.
Η
Οι «Σύνθετες Ασκήσεις», το βιβλίο με τις 222 επαναληπτικές ασκήσεις, και η σειρά θεωρίας «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» σε δύο τεύχη: το πρώτο κυκλοφορεί, το δεύτερο ετοιμάζεται. Και τα τρία από τις Εκδόσεις Διηνεκές.
222 ασκήσεις σε ελεύθερη σειρά, όπως τα θέματα των εξετάσεων, μέτριας και υψηλής δυσκολίας, σε όλη την ύλη των Μαθηματικών Προσανατολισμού. Κάθε λύση αναπτύσσεται αναλυτικά, με πλήρη αιτιολόγηση και προσεγμένη μαθηματική διατύπωση. Για μαθητές που έχουν ολοκληρώσει την ύλη και επιδιώκουν ουσιαστική επανάληψη ενόψει των Πανελλαδικών. Είκοσι πέντε από τις ασκήσεις παρουσιάζονται διαδραστικά στην καρτέλα «Σύνθετες Ασκήσεις».
Πέντε αυτοτελείς Ομάδες ύλης: συναρτήσεις, όριο, συνέχεια, η έννοια της παραγώγου, κανόνες παραγώγισης. Κάθε μία με τη θεωρία της σε πλαίσια, λυμένες ασκήσεις με πλήρη αιτιολόγηση, ασκήσεις δοκιμασίας και δύο τρίωρα διαγωνίσματα, και όλες τις απαντήσεις στο τέλος.
Από την έννοια της συνάρτησης μέχρι τους κανόνες παραγώγισης. Οι αριθμοί παραπέμπουν στις σελίδες του βιβλίου· κάθε Ομάδα συνδέεται με την αντίστοιχη ενότητα της καρτέλας Θεωρία.
Έννοια και πεδίο ορισμού, γραφική παράσταση, ισότητα και πράξεις, σύνθεση, μονοτονία και ακρότατα, συνάρτηση «1-1» και αντίστροφη.
Η έννοια του ορίου στο x₀, ιδιότητες και πράξεις, όριο και διάταξη, κριτήριο παρεμβολής, τριγωνομετρικά όρια, αλλαγή μεταβλητής, μη πεπερασμένο όριο, όριο στο άπειρο.
Ορισμός της συνέχειας, πράξεις με συνεχείς συναρτήσεις, Θεώρημα Bolzano, Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών, Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής.
Ορισμός παραγώγου, παράγωγος και συνέχεια, παράγωγοι βασικών συναρτήσεων, εφαπτομένη και κλίση καμπύλης, παράγωγοι ανώτερης τάξης.
Παράγωγος αθροίσματος, γινομένου, πηλίκου, σύνθετης συνάρτησης, εφαπτομένη γραφικής παράστασης, ρυθμός μεταβολής.
Στο πάνω μέρος κάθε σελίδας λύσεων αναγράφεται η Ομάδα, ώστε να βρίσκεις αμέσως αυτό που ψάχνεις.
Η ίδια διαδρομή επαναλαμβάνεται σε όλες τις Ομάδες, ώστε ο μαθητής να ξέρει πάντα πού βρίσκεται και τι ακολουθεί.
Η θεωρία συγκεντρωμένη σε πλαίσια: ορισμοί, θεωρήματα, παρατηρήσεις και όσα «ΘΥΜΗΣΟΥ» χρειάζονται στις λύσεις.
Ανά ενότητα, με πλήρη αιτιολόγηση σε κάθε βήμα, και «ΣΚΕΠΤΙΚΟ» εκεί όπου μετράει ο τρόπος σκέψης.
Άλυτες ασκήσεις για προπόνηση, κλιμακούμενης δυσκολίας, με τις λύσεις τους στο τέλος του βιβλίου.
Θέματα Α έως Δ, διάρκεια 3 ώρες, σύνολο 100 μονάδες: η δομή της εξέτασης, σε δύο σελίδες το καθένα.
Πλήρεις λύσεις για όλες τις δοκιμασίες και τα διαγωνίσματα, με ένδειξη Ομάδας σε κάθε σελίδα για γρήγορη εύρεση.
«Καθιερώστε ένα συγκεκριμένο τρίωρο, στο οποίο θα ασχολείστε με κάθε διαγώνισμα, και στη συνέχεια ελέγξτε τις απαντήσεις σας με τις υποδειγματικές λύσεις των Θεμάτων.»ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣ · ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ
Εννέα πραγματικές σελίδες από το τεύχος: το άνοιγμα της Ομάδας Α΄, θεωρία, λυμένες ασκήσεις, δοκιμασίες, διαγώνισμα, όρια, Bolzano, ορισμός παραγώγου και απαντήσεις. Πάτησε πάνω σε μια σελίδα για μεγέθυνση.
Η συνέχεια της σειράς «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου», υπό συγγραφή. Τα περιεχόμενα και η ημερομηνία κυκλοφορίας θα ανακοινωθούν εδώ. Μέχρι τότε, το Τεύχος 1 καλύπτει συναρτήσεις, όρια, συνέχεια και παράγωγο.
Συμπλήρωσε τη φόρμα: ανοίγει έτοιμο email προς τις Εκδόσεις Διηνεκές με το βιβλίο, την ποσότητα και τα στοιχεία σου, και θα λάβεις απάντηση με τα στοιχεία πληρωμής και αποστολής. Ή ζήτησέ τα στο βιβλιοπωλείο σου, με τον τίτλο και τον εκδότη.
Κάθε βιβλιοπωλείο μπορεί να τα παραγγείλει για λογαριασμό σου. Οι κωδικοί ISBN θα προστεθούν εδώ μόλις εκδοθούν.
Σύνθετες Ασκήσεις · Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού
Ιωάννης Γεωργαντζής · Εκδόσεις Διηνεκές · 338 σελ.
Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου · Τεύχος 1: Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων
Ιωάννης Γεωργαντζής · Εκδόσεις Διηνεκές · 436 σελ.
Για παραγγελίες για την τάξη σας ή για ενημερωτικό αντίτυπο, χρησιμοποιήστε τη φόρμα και σημειώστε την ιδιότητά σας και το σχολείο ή το φροντιστήριο. Το μήνυμα φτάνει απευθείας στις Εκδόσεις Διηνεκές.
Σωστό ή Λάθος και πολλαπλής επιλογής, σε όλη την ύλη της Ανάλυσης, με υψηλή δυσκολία: κάθε ερώτηση κρύβει μια συνηθισμένη παρανόηση. Στο τέλος παίρνεις βαθμολογία, θέση στην κατάταξη και διάγνωση των ενοτήτων που χρειάζονται περισσότερη προσοχή.
Ο χρόνος μετρά από την έναρξη. Οι απαντήσεις αποθηκεύονται στη συσκευή σου μέχρι την υποβολή. Μπορείς να επαναλάβεις το quiz· στην κατάταξη μετρά η καλύτερη επίδοσή σου.
Το αποτέλεσμα φυλάσσεται στη συσκευή σου και στον κωδικό αποτελέσματος, χωρίς λογαριασμό. Η καταχώρηση στην κοινή κατάταξη είναι προαιρετική και ανοιχτή σε όλους· δημοσιεύεται μόνο το ψευδώνυμο, ο βαθμός και ο χρόνος.
Οι συμμετοχές στο τελικό quiz θεωρίας, με τη βαθμολογία στις 50 ερωτήσεις και τον χρόνο. Για κάθε συμμετέχοντα μετρά η καλύτερη επίδοσή του.
Ερωτήσεις για τα βιβλία, τον ιστότοπο, ή συνεργασίες με φροντιστήρια και σχολεία. Στείλε μας μήνυμα και θα απαντήσουμε.
Η φόρμα ανοίγει το πρόγραμμα αλληλογραφίας σου με έτοιμο μήνυμα, το οποίο στέλνεις εσύ. Το μήνυμα φτάνει απευθείας στις εκδόσεις και τα στοιχεία σου χρησιμοποιούνται μόνο για την απάντηση.
Η παράγωγος της
Θεωρούμε τη συνάρτηση
Το γινόμενο
Στο δεύτερο πείραμα μετακίνησε το
Επειδή
Σύρε το σημείο
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · |
Επειδή
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| γινόμενο | · |
| φράγμα | 0.250 |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«
Η θετικότητα φαίνεται μόνο μετά τη συμπλήρωση τετραγώνου:
Σύνολο τιμών από τα όρια μόνο.
Τα όρια 0 και
Στο (iii):
Είναι
Η αρχική
Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Η
Στο πρώτο πείραμα μετακίνησε το
Οι κλίσεις είναι
Εδώ
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| άθροισμα | · |
Οι ποσότητες
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| ρίζα | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. στην
Για την
Παράλειψη της αιτιολόγησης
Το ζητούμενο απαιτεί ρητά
Στο (ii): «τα
Από
Η αντικατάσταση
Έστω η συνάρτηση
Η
Στο πρώτο πείραμα σύρε το
Η αντικατάσταση
Σύρε το
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| άθροισμα | · |
Μετακίνησε το
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Αντικατάσταση
Με
«Η
Η
Απόδειξη της (1) μόνο για
Η σχέση (1) είναι ταυτότητα και αποδεικνύεται αλγεβρικά για κάθε
Δεν γνωρίζουμε αν η
Έστω
και ορίζεται η συνάρτηση
Η
Στο πρώτο πείραμα άλλαξε την κυμάτωση της
Για
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| 1.000 |
Με
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| γινόμενο | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Παραγώγιση της ανισότητας (2) για την εύρεση της
Οι ανισότητες δεν παραγωγίζονται: από
Ανάγνωση του
Η μεταβλητή ολοκλήρωσης είναι το
Κανόνας de l’Hôpital στο όριο του (iii).
Ο κανόνας απαιτεί παραγωγισιμότητα κοντά στο 1, που για την
Η απόσταση
Έστω η συνάρτηση
Στο σημείο
Στο πρώτο πείραμα σύρε το
Με
Σύρε το
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| γωνία | · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Ελαχιστοποίηση της ρίζας αντί του τετραγώνου της απόστασης.
Επιτρέπεται, αλλά περιπλέκει: η √ είναι γνησίως αύξουσα, οπότε η απόσταση και το τετράγωνό της
Ύπαρξη ρίζας της
Το θεώρημα Bolzano δίνει ύπαρξη. Η μοναδικότητα της ρίζας
«Μοναδικό κρίσιμο σημείο, άρα μοναδικό ελάχιστο» χωρίς πρόσημα.
Χρειάζεται ότι η
Η παράγωγος της
Δίνονται οι συναρτήσεις
Να αποδείξετε ότι:
Η
Στο δεύτερο πείραμα σύρε το
Η διαφορά γράφεται
Η παράγωγος είναι
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Κοινό σημείο θα σήμαινε
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«
Ο μηδενισμός της παραγώγου είναι αναγκαία συνθήκη, όχι ικανή, και δεν λέει αν πρόκειται για μέγιστο, ελάχιστο ή τίποτα. Χρειάζεται η μονοτονία εκατέρωθεν:
Έλεγχος ότι
Το ζητούμενο αφορά κάθε
Πρόσημο της
Η
Η υπόθεση
Δίνεται η συνεχής και γνησίως μονότονη συνάρτηση
Η
Στο πρώτο πείραμα άλλαξε την καμπύλωση της
Επειδή
Εδώ
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · | |
| άθροισμα | · |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«Η
Η φορά της μονοτονίας δεν δίνεται· βγαίνει από τις τιμές στα άκρα. Επειδή
«Το Θ. Bolzano δίνει ρίζα της
Η μοναδικότητα αφορά τη
Θ.Μ.Τ. στην
Σωστό, αλλά δεν είναι η ζητούμενη μορφή: το
Η σχέση
Για τη συνεχή συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Η
Στο δεύτερο πείραμα σύρε το
Για
Γράψε
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«Από
Η
Ο τύπος
Η σχέση της άσκησης ισχύει μόνο για
«Το Rolle δίνει
Το Rolle δίνει ύπαρξη ρίζας της
Το
Θεωρούμε το σημείο
Καθώς το
Στο πρώτο πείραμα σύρε το
Η
Το
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Παραγώγιση της απόστασης
Δεν είναι λάθος, είναι ταλαιπωρία: η παράγωγος της ρίζας γεμίζει τους υπολογισμούς. Επειδή η
«
Ο μηδενισμός δεν αρκεί. Χρειάζεται το πρόσημο της
Απάντηση «
Το ερώτημα ζητά τις συντεταγμένες του
Το ακρότατο στο εσωτερικό σημείο
Δίνεται η συνάρτηση
Στο ερώτημα i, τα
Στο πρώτο πείραμα δες τις δύο χορδές της
Το Θ. Fermat δίνει
Εδώ
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| μέγιστο | · |
| · | |
| · | |
| ελάχιστο της | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Θ.Μ.Τ. στην
Η ζητούμενη ισότητα περιέχει
Παράλειψη του Θ. Fermat: τα πηλίκα γράφονται κατευθείαν ως
Το Θ.Μ.Τ. δίνει
Στο ii, «
Το πρόσημο της
Το αριστερό μέλος της σχέσης
Θεωρούμε παραγωγίσιμη συνάρτηση
Η σχέση
Στο πρώτο πείραμα δες ότι όλες οι
Είναι
Η σχέση της άσκησης ισχύει για κάθε
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Επειδή
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Διαίρεση με
Η διαίρεση επιτρέπεται επειδή
«
Ίσες παράγωγοι σε διάστημα σημαίνουν διαφορά σταθερά:
Στο ii, αρχική με άλλη μορφή (π.χ.
Το
Οι δύο σχέσεις της άσκησης δίνουν τα πρόσημα στα άκρα:
Έστω συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Τι εξασφαλίζει η υπόθεση
Στο πρώτο πείραμα σύρε την τιμή
Από
Εδώ
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| ρίζες στο | · |
Η ευθεία
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«
Το Θ. Bolzano δίνει τουλάχιστον μία ρίζα, που είναι και το ζητούμενο. Η μοναδικότητα θα χρειαζόταν μονοτονία, και για τη μονοτονία της
Κλίση της
Από
«Από Θ.Μ.Τ. υπάρχει
Το Θ.Μ.Τ. δίνει
Η
Έστω συνάρτηση
Για κυρτή
Στο πρώτο πείραμα σύρε το
Το Θ.Μ.Τ. στο
Εδώ
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«Η
Λείπει ο κρίκος που συνδέει την κλίση της χορδής με μια τιμή της
Πολλαπλασιασμός με
Η ανισότητα διατηρεί τη φορά της επειδή
Στο ii, «η
Η μονοτονία της
Διαιρώντας τη σχέση με
Δίνεται η συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Διαιρώντας τη σχέση
Στο πρώτο πείραμα δες ότι όλες οι
Είναι
Κάθε
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| στόχος | · |
| · |
Η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
Αναγνώριση της σχέσης ως
Το
«
Ίσες παράγωγοι δίνουν
«
Χρειάζεται το πρόσημο της
Η υπόθεση
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση
Να αποδείξετε ότι:
Από την
Στο πρώτο πείραμα δες την
Για
Εδώ η
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| · | |
| · |
Η ρίζα της εξίσωσης
| τιμή | |
|---|---|
| · | |
| · | |
| ρίζα | · |
Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.
«
Το
Θ.Μ.Τ. στο
Σωστό αλλά ασθενές: δίνει φράγμα 4, όχι το ζητούμενο 3. Το 3 βγαίνει από τη
Στο iii, λάθος πρόσημο στο
Χρειάζεται η
Η θεωρία των Μαθηματικών Προσανατολισμού της Γ΄ Λυκείου αναπτύσσεται ως αλυσίδα εννοιών, όπου καθεμία στηρίζεται στην προηγούμενη. Αφετηρία είναι η συνάρτηση, με το πεδίο ορισμού, το σύνολο τιμών, τη μονοτονία και την αντίστροφη συνάρτηση. Το όριο περιγράφει τη συμπεριφορά της συνάρτησης κοντά σε ένα σημείο ή στο άπειρο και οδηγεί στη συνέχεια, από την οποία προκύπτουν τα θεωρήματα ύπαρξης: Bolzano, Ενδιάμεσων Τιμών, Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής. Η παράγωγος ορίζεται ως όριο του λόγου μεταβολής· με τους κανόνες παραγώγισης υπολογίζεται, και με τα θεωρήματα Rolle και Μέσης Τιμής συνδέεται με τη συμπεριφορά της συνάρτησης: μονοτονία, ακρότατα, κυρτότητα, ασύμπτωτες. Το ορισμένο ολοκλήρωμα, μέσω της αρχικής συνάρτησης και του Θεμελιώδους Θεωρήματος, μετρά εμβαδά και θεμελιώνει τις ανισότητες ολοκληρωμάτων.
Οι πέντε πρώτες ενότητες ακολουθούν τη διάρθρωση του Τεύχους 1 της σειράς «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» του Ιωάννη Γεωργαντζή (Ομάδες Α΄ έως Ε΄), στο οποίο αναφέρονται οι παραπομπές σε σελίδες. Τα θεωρήματα του χάρτη που δεν περιέχονται στο Τεύχος 1 ανήκουν στην ύλη του Τεύχους 2, που ετοιμάζεται. Οι ασκήσεις που τα εφαρμόζουν είναι οι επαναληπτικές ασκήσεις του βιβλίου «Σύνθετες Ασκήσεις».
Η συνάρτηση f αντιστοιχίζει κάθε x του πεδίου ορισμού της σε έναν μόνο αριθμό f(x)· το σύνολο όλων των f(x) είναι το σύνολο τιμών της. Μετακίνησε το σημείο στον άξονα x και δες πού ορίζεται η f (πορτοκαλί λωρίδα) και πού καταλήγουν οι τιμές της (μπλε λωρίδα). Με την οριζόντια ευθεία ελέγχεται αν η f είναι «1-1», δηλαδή αν διαφορετικά x δίνουν πάντα διαφορετικά f(x)· τότε ορίζεται η αντίστροφη f⁻¹, με γραφική παράσταση συμμετρική της Cf ως προς την ευθεία y = x.
Αν μια οριζόντια ευθεία τέμνει τη Cf σε δύο σημεία, υπάρχουν x₁ ≠ x₂ με f(x₁) = f(x₂) και η f δεν είναι «1-1». Το πεδίο ορισμού της f⁻¹ είναι το σύνολο τιμών της f.
Το όριο της f στο x₀ είναι ο αριθμός ℓ στον οποίο πλησιάζουν οι τιμές f(x) καθώς το x πλησιάζει το x₀, από αριστερά και από δεξιά· υπάρχει μόνο όταν τα δύο πλευρικά όρια συμπίπτουν, και δεν εξαρτάται από το αν η f ορίζεται στο x₀ ούτε από την τιμή της εκεί. Πλησίασε το x₀ με τον ρυθμιστή ή με τα κουμπιά x → x₀⁻ και x → x₀⁺ και παρακολούθησε τις τιμές στον πίνακα.
| x | f(x) |
|---|
Ο κενός κύκλος στο x₀ δηλώνει ότι η f δεν ορίζεται εκεί, κι όμως οι τιμές f(x) συγκεντρώνονται γύρω από το ℓ. Στο παράδειγμα με το άλμα τα πλευρικά όρια είναι 2 και 0, άρα το όριο δεν υπάρχει· στο τελευταίο παράδειγμα οι τιμές αυξάνονται απεριόριστα και το όριο είναι +∞.
Η f είναι συνεχής στο x₀ όταν το όριό της στο x₀ υπάρχει και ισούται με f(x₀). Αριστερά, ρύθμισε την τιμή g(1) ώστε η g να γίνει συνεχής στο 1. Δεξιά, μετακίνησε τα άκρα α και β: αν η f είναι συνεχής στο [α, β] και f(α)·f(β) < 0, το Θεώρημα Bolzano εξασφαλίζει ρίζα στο (α, β), και το Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών εξασφαλίζει ότι κάθε η ανάμεσα στα f(α) και f(β) είναι τιμή της f σε κάποιο x₀ του (α, β).
Η g έχει όριο 2 στο 1 και είναι συνεχής εκεί μόνο όταν g(1) = 2. Στο Θεώρημα Bolzano, αν οι τιμές f(α), f(β) είναι ομόσημες, το θεώρημα δεν εφαρμόζεται: ρίζες μπορεί να υπάρχουν ή όχι.
Η παράγωγος f′(x₀) είναι το όριο του λόγου μεταβολής [f(x₀ + h) − f(x₀)]/h όταν h → 0, εφόσον το όριο αυτό είναι πραγματικός αριθμός. Ο λόγος μεταβολής είναι η κλίση της τέμνουσας που περνά από τα σημεία (x₀, f(x₀)) και (x₀ + h, f(x₀ + h)). Μετακίνησε το x₀ πάνω στην καμπύλη και μίκρυνε το h: η τέμνουσα τείνει στην εφαπτομένη και η κλίση της στο f′(x₀).
Για f(x) = x²/2 η κλίση της τέμνουσας είναι x₀ + h/2. Καθώς h → 0 ο όρος h/2 μηδενίζεται, οπότε f′(x₀) = x₀: η κλίση της εφαπτομένης στο σημείο (x₀, f(x₀)).
Όταν η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο ενός διαστήματος, η x → f′(x) είναι μια νέα συνάρτηση, η παράγωγος f′, που υπολογίζεται με τους κανόνες παραγώγισης. Η τιμή f′(x₀) είναι ο ρυθμός μεταβολής της f στο x₀· αν η f είναι η θέση ενός κινητού ως προς τον χρόνο, η f′ είναι η ταχύτητά του. Μετακίνησε το x₀: επάνω η f με την εφαπτομένη της, κάτω η f′. Η κλίση της εφαπτομένης επάνω είναι η τεταγμένη του σημείου κάτω.
Όπου η f′ είναι θετική (πορτοκαλί ζώνη) η f αυξάνεται· όπου είναι αρνητική (μπλε ζώνη) μειώνεται· στα σημεία όπου f′(x₀) = 0 η εφαπτομένη είναι οριζόντια.
Κάθε κόμβος είναι ένα θεώρημα ή μια έννοια της ύλης. Τα βέλη δείχνουν τη λογική εξάρτηση: σε ποιο αποτέλεσμα στηρίζεται το καθένα. Με την επιλογή ενός κόμβου εμφανίζονται η διατύπωση, οι προϋποθέσεις χρήσης και οι ασκήσεις του εργαστηρίου που τον χρησιμοποιούν, και κάτω από τον χάρτη η αντίστοιχη οπτικοποίηση.
Η f είναι «1-1» όταν διαφορετικά x δίνουν πάντα διαφορετικά f(x)· ισοδύναμα, κάθε οριζόντια ευθεία τέμνει τη Cf το πολύ σε ένα σημείο. Μετακίνησε την οριζόντια ευθεία και μέτρησε τα σημεία τομής. Όταν η f είναι «1-1», ορίζεται η αντίστροφη f⁻¹ και η Cf⁻¹ είναι συμμετρική της Cf ως προς την ευθεία y = x.
Κάθε γνησίως μονότονη συνάρτηση είναι «1-1». Το αντίστροφο δεν ισχύει: η 1/x είναι «1-1» χωρίς να είναι μονότονη σε όλο το ℝ − {0}. Για συνεχή συνάρτηση σε διάστημα οι δύο ιδιότητες είναι ισοδύναμες.
Κριτήριο παρεμβολής: αν h(x) ≤ f(x) ≤ g(x) κοντά στο x₀ και οι h, g έχουν το ίδιο όριο ℓ στο x₀, τότε και η f έχει όριο ℓ στο x₀. Η f ταλαντώνεται όλο και πιο γρήγορα κοντά στο 0, μένει όμως ανάμεσα στις h και g, που τείνουν και οι δύο στο 0. Πλησίασε το 0 και παρακολούθησε τις τρεις τιμές.
| τιμή | |
|---|---|
| h(x) | · |
| f(x) | · |
| g(x) | · |
Η ημ(1/x) δεν έχει όριο στο 0, γιατί παίρνει όλες τις τιμές του [−1, 1] σε κάθε περιοχή του 0. Το γινόμενο x·ημ(1/x) όμως ικανοποιεί |x·ημ(1/x)| ≤ |x| → 0, οπότε το όριό του στο 0 είναι 0.
Σε σημείο ραφής μιας κλαδικής συνάρτησης, η συνέχεια απαιτεί τα δύο πλευρικά όρια να ισούνται με την τιμή f(x₀). Μετακίνησε κατακόρυφα τον δεξιό κλάδο: η f είναι συνεχής στο 1 μόνο όταν το άλμα μηδενίζεται. Στο δεύτερο παράδειγμα η |x| είναι συνεχής στο 0 αλλά όχι παραγωγίσιμη: η συνέχεια δεν συνεπάγεται παράγωγο.
Αριστερά του 1 η f συμπίπτει με την x², με πλευρικό όριο 1· δεξιά με τη μετατοπισμένη ευθεία 2x − 1, με όριο και τιμή 1 συν τη μετατόπιση. Η συνέχεια σε κλειστό διάστημα είναι υπόθεση των θεωρημάτων Bolzano, Ενδιάμεσων Τιμών και Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής.
Αν η f είναι συνεχής στο [α, β] και f(α)·f(β) < 0, τότε υπάρχει τουλάχιστον ένα x₀ ∈ (α, β) με f(x₀) = 0. Μετακίνησε τα άκρα α και β πάνω στον άξονα x και δες πότε το θεώρημα εφαρμόζεται. Εξασφαλίζει την ύπαρξη ρίζας, όχι το πλήθος των ριζών, και δεν αποφαίνεται όταν οι τιμές f(α), f(β) είναι ομόσημες.
| τιμή | |
|---|---|
| f(α) | · |
| f(β) | · |
| f(α)·f(β) | · |
| ρίζες στο (α, β) | · |
Αν η συνεχής f δεν έχει ρίζα στο [α, β], διατηρεί σταθερό πρόσημο σε όλο το διάστημα: το χρωματισμένο χωρίο μένει ολόκληρο πάνω ή ολόκληρο κάτω από τον άξονα x. Για μοναδικότητα ρίζας χρειάζεται επιπλέον μονοτονία.
Αν η f είναι συνεχής στο [α, β], τότε για κάθε η ανάμεσα στα f(α) και f(β) υπάρχει x₀ ∈ (α, β) με f(x₀) = η. Επιπλέον η f έχει ελάχιστη τιμή m και μέγιστη M, και το σύνολο τιμών της είναι το [m, M]. Μετακίνησε τα α, β και το η. Στο δεύτερο παράδειγμα η f είναι γνησίως αύξουσα στο ανοικτό (α, β) και το σύνολο τιμών είναι ανοικτό διάστημα.
Η εξίσωση f(x) = η έχει λύση ακριβώς όταν το η ανήκει στο σύνολο τιμών. Το [m, M] μπορεί να είναι μεγαλύτερο από το [f(α), f(β)], όταν ένα ακρότατο βρίσκεται σε εσωτερικό σημείο.
Η f παραγωγίζεται στο x₀ όταν το όριο του λόγου μεταβολής [f(x₀ + h) − f(x₀)]/h, για h → 0, είναι πραγματικός αριθμός, ο ίδιος από τις δύο πλευρές· ο αριθμός αυτός είναι η κλίση της εφαπτομένης. Μίκρυνε το h και σύγκρινε τις κλίσεις των δύο τεμνουσών. Για την |x| στο 0 τείνουν στο −1 και στο 1, οπότε δεν υπάρχει εφαπτομένη· για την x·|x| συμπίπτουν.
| κλίση | |
|---|---|
| [f(x₀ − h) − f(x₀)]/(−h) | · |
| [f(x₀ + h) − f(x₀)]/h | · |
Η εξίσωση της εφαπτομένης στο (x₀, f(x₀)) είναι y − f(x₀) = f′(x₀)(x − x₀)· οριζόντια εφαπτομένη σημαίνει f′(x₀) = 0. Σε σημείο ραφής ή απόλυτης τιμής η παραγωγισιμότητα ελέγχεται με τα πλευρικά όρια του λόγου μεταβολής.
Αν η f είναι συνεχής στο [α, β], παραγωγίσιμη στο (α, β) και f(α) = f(β), τότε υπάρχει ξ ∈ (α, β) με f′(ξ) = 0. Μετακίνησε το α· το β επιλέγεται ώστε f(β) = f(α), και ανάμεσά τους υπάρχει πάντα σημείο με οριζόντια εφαπτομένη. Στο δεύτερο παράδειγμα, ανάμεσα σε δύο διαδοχικές ρίζες της f υπάρχει ρίζα της f′.
| τιμή | |
|---|---|
| β με f(β) = f(α) | · |
| ξ με f′(ξ) = 0 | · |
Οι υποθέσεις εξασφαλίζουν ότι η f παίρνει μέγιστη ή ελάχιστη τιμή σε εσωτερικό σημείο ξ, όπου, από το Θεώρημα Fermat, f′(ξ) = 0. Συνέπεια: αν η f′ δεν μηδενίζεται σε ένα διάστημα, η f έχει εκεί το πολύ μία ρίζα.
Αν η f είναι συνεχής στο [α, β] και παραγωγίσιμη στο (α, β), τότε υπάρχει ξ ∈ (α, β) με f′(ξ) = [f(β) − f(α)]/(β − α), την κλίση της χορδής που ενώνει τα (α, f(α)) και (β, f(β)). Μετακίνησε τα άκρα: σε κάποιο εσωτερικό σημείο η εφαπτομένη είναι παράλληλη στη χορδή, και μπορεί να υπάρχουν περισσότερα τέτοια σημεία.
| τιμή | |
|---|---|
| [f(β) − f(α)]/(β − α) | · |
| ξ με f′(ξ) = κλίση χορδής | · |
Το θεώρημα μεταφέρει πληροφορία από την f′ στην f: αν η f′ είναι φραγμένη, φράσσεται και η διαφορά f(β) − f(α)· αν f′ = 0 σε διάστημα, η f είναι σταθερή· αν f′ = g′, τότε f = g + c. Το Θεώρημα Rolle είναι η ειδική περίπτωση f(α) = f(β).
Αν η f έχει τοπικό ακρότατο σε εσωτερικό σημείο x₀ και είναι παραγωγίσιμη στο x₀, τότε f′(x₀) = 0. Μετακίνησε το x₀ και δες την κλίση της εφαπτομένης. Τα παραδείγματα δείχνουν και τα όρια του θεωρήματος: η x³ έχει f′(0) = 0 χωρίς ακρότατο, η |x| έχει ελάχιστο στο 0 χωρίς παράγωγο, και στα άκρα ενός διαστήματος υπάρχει ακρότατο χωρίς f′ = 0.
Το θεώρημα εφαρμόζεται από το ακρότατο προς την παράγωγο: αν η f έχει ακρότατο στο x₀, τότε f′(x₀) = 0, σχέση από την οποία συχνά προσδιορίζεται μια παράμετρος. Η αντίστροφη κατεύθυνση απαιτεί μελέτη του προσήμου της f′ γύρω από το x₀.
Αν η f είναι συνεχής σε διάστημα Δ και f′(x) > 0 στο εσωτερικό του, η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ· αν f′(x) < 0, γνησίως φθίνουσα. Επάνω η f με την εφαπτομένη της, κάτω η f′. Μετακίνησε το x₀ και σύγκρινε το πρόσημο της f′ με την πορεία της f. Η x³ δείχνει το λεπτό σημείο: είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το ℝ, αν και f′(0) = 0.
Η μονοτονία δίνει μοναδικότητα ρίζας, λύνει ανισώσεις της μορφής f(u) < f(v) και προσδιορίζει σύνολα τιμών. Το αντίστροφο του θεωρήματος δίνει μόνο f′ ≥ 0: μεμονωμένοι μηδενισμοί της f′ δεν χαλούν τη γνήσια μονοτονία.
Τα ακρότατα μιας συνεχούς συνάρτησης σε διάστημα βρίσκονται σε τρεις κατηγορίες σημείων: εσωτερικά σημεία με f′ = 0, εσωτερικά σημεία όπου η f δεν παραγωγίζεται, και άκρα. Η f(x) = |x|·(2 − x) στο [−1, 3] τα έχει όλα: στο 1 μηδενίζεται η f′ (τοπικό μέγιστο), στο 0 η f δεν παραγωγίζεται (τοπικό ελάχιστο), και τα ολικά ακρότατα βρίσκονται στα άκρα. Μετακίνησε το x₀.
| υποψήφια θέση | f |
|---|---|
| άκρο x = −1 | · |
| γωνία x = 0 | · |
| f′ = 0 στο x = 1 | · |
| άκρο x = 3 | · |
Αν η f′ αλλάζει πρόσημο από − σε + στο x₀, η f έχει τοπικό ελάχιστο· από + σε −, τοπικό μέγιστο. Μία μόνο αλλαγή προσήμου σε όλο το πεδίο ορισμού δίνει ολικό ακρότατο. Στα προβλήματα απόστασης, η απόσταση και το τετράγωνό της ελαχιστοποιούνται στο ίδιο σημείο.
Η f είναι κυρτή σε διάστημα όταν η f′ είναι γνησίως αύξουσα εκεί· αν f″ > 0, η f είναι κυρτή, αν f″ < 0, κοίλη. Η γραφική παράσταση κυρτής συνάρτησης βρίσκεται πάνω από κάθε εφαπτομένη της, με ισότητα μόνο στο σημείο επαφής· από αυτό προκύπτουν ανισότητες όπως eˣ ≥ x + 1 και ln x ≤ x − 1. Μετακίνησε το σημείο επαφής. Στην x³ − 3x η κυρτότητα αλλάζει στο 0, σημείο καμπής, όπου η εφαπτομένη διαπερνά την καμπύλη.
Στο σημείο καμπής η f″ μηδενίζεται, αν υπάρχει· ο μηδενισμός όμως δεν αρκεί, όπως δείχνει η x⁴ στο 0. Χρειάζεται αλλαγή προσήμου της f″, δηλαδή αλλαγή κυρτότητας.
Η ευθεία x = x₀ είναι κατακόρυφη ασύμπτωτη όταν ένα πλευρικό όριο της f στο x₀ είναι +∞ ή −∞. Η ευθεία y = λx + β είναι ασύμπτωτη στο +∞ όταν τα όρια λ = lim f(x)/x και β = lim [f(x) − λx] είναι πραγματικοί αριθμοί· για λ = 0 είναι οριζόντια. Μετακίνησε το x προς τα δεξιά και παρακολούθησε τα δύο όρια. Το τρίτο παράδειγμα έχει λ = 2 αλλά όχι β, άρα δεν έχει πλάγια ασύμπτωτη.
| τιμή | |
|---|---|
| f(x) | · |
| f(x)/x → λ | · |
| f(x) − λx → β | · |
Οι ασύμπτωτες αναζητούνται στα άκρα του πεδίου ορισμού και στα σημεία όπου η f δεν ορίζεται. Στη (2x + 1)/(x − 1) συνυπάρχουν η κατακόρυφη x = 1 και η οριζόντια y = 2· στη ln x / x η καμπύλη πλησιάζει τον άξονα x στο +∞ και τον άξονα y στο 0⁺.
Αν το όριο του f(x)/g(x) είναι μορφή 0/0 ή ±∞/±∞ και υπάρχει το όριο του f′(x)/g′(x), πραγματικός αριθμός ή ±∞, τότε το όριο του f(x)/g(x) ισούται με το όριο του f′(x)/g′(x). Παραγωγίζονται χωριστά ο αριθμητής και ο παρονομαστής, όχι το πηλίκο. Η μαύρη καμπύλη είναι το f/g και η πορτοκαλί το f′/g′· πλησίασε το x₀ και δες τις δύο τιμές να συγκλίνουν.
| τιμή | |
|---|---|
| f(x)/g(x) | · |
| f′(x)/g′(x) | · |
Πριν από κάθε εφαρμογή ελέγχεται η μορφή του ορίου. Αν το όριο του f′/g′ δεν υπάρχει, ο κανόνας δεν αποφαίνεται. Το όριο του ημx / x στο 0 προκύπτει και χωρίς τον κανόνα, από το βασικό τριγωνομετρικό όριο.
Αν f′ = g′ σε διάστημα, τότε f = g + c για κάποια σταθερά c. Μια σχέση με την παράγωγο, όπως f′(x) = 2x ή f′ = f, ορίζει λοιπόν μια ολόκληρη οικογένεια συναρτήσεων (γκρίζες καμπύλες), και η αρχική συνθήκη, όπως f(1) = 2, επιλέγει μία από αυτές. Μετακίνησε το c ώστε η καμπύλη να περάσει από το δοσμένο σημείο. Το συμπέρασμα ισχύει μόνο σε διάστημα.
Για τη σχέση f′ = f γράφεται (e⁻ˣ·f(x))′ = 0, οπότε e⁻ˣ·f(x) = c και f(x) = c·eˣ. Για το πηλίκο f′/f χρησιμοποιείται η (ln|f|)′, και από (f·g)′ = 0 προκύπτει f·g = c.
Αν η f είναι συνεχής σε διάστημα Δ και α ∈ Δ, η F(x) = ∫ₐˣ f(t) dt είναι αρχική της f, δηλαδή F′(x) = f(x) (Θεμελιώδες Θεώρημα)· έτσι ∫ₐᵝ f(x) dx = G(β) − G(α) για κάθε αρχική G της f. Επάνω η f με το χωρίο από το 0 ως το x, κάτω η F. Μετακίνησε το x: η κλίση της F στο x είναι ακριβώς το ύψος f(x).
| τιμή | |
|---|---|
| F(x) = ∫₀ˣ f(t) dt | · |
| F′(x) = f(x) | · |
Όπου η f είναι αρνητική το ολοκλήρωμα μειώνεται και η F φθίνει· όπου η f μηδενίζεται η F έχει οριζόντια εφαπτομένη. Η μεταβλητή ολοκλήρωσης t είναι βοηθητική· το άνω άκρο x μένει σταθερό μέσα στο ολοκλήρωμα.
Αν f(x) ≥ g(x) στο [α, β], το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στις Cf, Cg και τις ευθείες x = α, x = β είναι Ε = ∫ₐᵝ [f(x) − g(x)] dx. Όταν η διαφορά f − g αλλάζει πρόσημο, το ολοκλήρωμα ∫ₐᵝ (f − g) dx μετρά με πρόσημο, ενώ το εμβαδόν είναι ∫ₐᵝ |f − g| dx. Το χωρίο χρωματίζεται πορτοκαλί όπου f > g και μπλε όπου f < g· μετακίνησε το β και σύγκρινε τις δύο τιμές.
| τιμή | |
|---|---|
| ∫ₐᵝ (f − g) dx, με πρόσημο | · |
| Ε = ∫ₐᵝ |f − g| dx | · |
Για την ημx στο [0, 2π] το ολοκλήρωμα είναι 0 και το εμβαδόν 4, γιατί τα δύο ίσα χωρία έχουν αντίθετα πρόσημα. Οι συμμετρίες, άρτια ή περιττή συνάρτηση, μηδενίζουν ή διπλασιάζουν ολοκληρώματα.
Αν οι f, g είναι συνεχείς στο [α, β] και f(x) ≤ g(x) για κάθε x ∈ [α, β], τότε ∫ₐᵝ f(x) dx ≤ ∫ₐᵝ g(x) dx· αν επιπλέον οι f, g δεν ταυτίζονται σε όλο το διάστημα, η ανισότητα είναι γνήσια. Η συνήθης πορεία: πρώτα μια ανισότητα συναρτήσεων, από μονοτονία ή κυρτότητα, έπειτα ολοκλήρωση κατά μέλη. Μετακίνησε το β και σύγκρινε τα δύο ολοκληρώματα.
| τιμή | |
|---|---|
| ∫ₐᵝ f(x) dx | · |
| ∫ₐᵝ g(x) dx | · |
| διαφορά ∫(g − f) ≥ 0 | · |
Η διαφορά ∫ₐᵝ (g − f) dx είναι το εμβαδόν του χωρίου ανάμεσα στις δύο καμπύλες. Παράδειγμα: από f′(x) < x, με f′ συνεχή, προκύπτει f(β) − f(α) = ∫ₐᵝ f′(x) dx < ∫ₐᵝ x dx.
Τα εργαλεία που απαίτησαν τα Θέματα Β, Γ και Δ στα Μαθηματικά Προσανατολισμού (Ημερήσια ΓΕΛ, κύρια εξεταστική). Επίλεξε ένα εργαλείο για να δεις τον κόμβο του στον χάρτη.
Η αντιστοίχιση βασίζεται στις επίσημες εκφωνήσεις του Υπουργείου Παιδείας και σε δημοσιευμένες λύσεις (ΟΕΦΕ, mathematica.gr κ.ά.). Είναι ενδεικτική: καταγράφει τα βασικά εργαλεία κάθε θέματος, όχι κάθε επιμέρους βήμα.
Το προσωπικό quiz φτιάχνεται από το αποτέλεσμά σου στο τελικό quiz θεωρίας: κάθε μέρα πέντε νέες ερωτήσεις από τις ενότητες όπου υστέρησες, με την αιτιολόγηση κάθε απάντησης. Φυλάσσεται στη συσκευή σου, χωρίς λογαριασμό.
Οι Εκδόσεις Διηνεκές αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην προστασία των προσωπικών δεδομένων των επισκεπτών του ιστότοπου «αΣυναρτησίες» (synthetes.gr). Η παρούσα Πολιτική περιγράφει ποια δεδομένα συλλέγονται κατά τη χρήση του ιστότοπου, για ποιους σκοπούς και με ποια νομική βάση γίνεται η επεξεργασία τους, για πόσο χρόνο διατηρούνται και ποια δικαιώματα έχετε, σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 (εφεξής «ΓΚΠΔ») και τον ν. 4624/2019.
Υπεύθυνος επεξεργασίας των προσωπικών σας δεδομένων είναι η επιχείρηση Εκδόσεις Διηνεκές, [πλήρης επωνυμία και νομική μορφή], με έδρα [οδός, αριθμός, Τ.Κ., πόλη], ΑΦΜ [ΑΦΜ], ΔΟΥ [ΔΟΥ] (εφεξής «η Επιχείρηση» ή «εμείς»). Για κάθε ζήτημα που αφορά την επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί μας μέσω της σελίδας Επικοινωνία.
2.1 Επίσκεψη στον ιστότοπο. Η περιήγηση στον ιστότοπο δεν προϋποθέτει εγγραφή ή δημιουργία λογαριασμού και δεν σας ζητείται να μας παράσχετε προσωπικά στοιχεία. Κατά την επίσκεψή σας, ο διακομιστής που φιλοξενεί τον ιστότοπο καταγράφει αυτόματα, όπως συμβαίνει σε κάθε ιστότοπο, ορισμένα τεχνικά στοιχεία (διεύθυνση IP, ημερομηνία και ώρα, τύπος περιηγητή και λειτουργικού συστήματος, σελίδες που ζητήθηκαν) σε αρχεία καταγραφής, αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας και ομαλής τεχνικής λειτουργίας.
2.2 Δεδομένα που παραμένουν στη συσκευή σας. Οι απαντήσεις σας στο quiz, το προσωπικό καθημερινό quiz, οι προβλέψεις σας στις διαδραστικές ασκήσεις, το ψευδώνυμο που επιλέγετε, η κατάσταση ξεκλειδώματος των ασκήσεων και η προτίμησή σας για τη νυχτερινή εμφάνιση αποθηκεύονται αποκλειστικά στον περιηγητή της συσκευής σας (τοπική αποθήκευση). Τα στοιχεία αυτά δεν διαβιβάζονται σε εμάς ούτε σε τρίτους και διαγράφονται όταν καθαρίσετε τα δεδομένα του περιηγητή σας. Για τον λόγο αυτό παρέχεται ο κωδικός αποτελέσματος, με τον οποίο μπορείτε να επαναφέρετε το αποτέλεσμα και το προσωπικό σας quiz σε άλλη συσκευή.
2.3 Καταχώρηση στην κοινή κατάταξη. Η καταχώρηση του αποτελέσματός σας στην κατάταξη είναι προαιρετική και γίνεται μόνο με δική σας ενέργεια. Εφόσον την επιλέξετε, αποθηκεύονται στον διακομιστή του ιστότοπου (synthetes.gr) το ψευδώνυμο που πληκτρολογήσατε, ο βαθμός, ο χρόνος ολοκλήρωσης, η ημερομηνία και η κατανομή των σωστών απαντήσεων ανά ενότητα της ύλης· δημόσια, σε όλους τους επισκέπτες, εμφανίζονται το ψευδώνυμο, ο βαθμός, ο χρόνος και η ημερομηνία. Δεν απαιτείται λογαριασμός· η καταχώρησή σας συνδέεται με ένα τυχαίο αναγνωριστικό που αποθηκεύεται στη συσκευή σας, ώστε να ενημερώνεται όταν βελτιώνετε την επίδοσή σας. Για την προστασία από κατάχρηση, ο διακομιστής τηρεί για είκοσι τέσσερις ώρες έναν μη αναστρέψιμο κωδικό (hash) της διεύθυνσης IP από την οποία έγινε η καταχώρηση, και όχι την ίδια τη διεύθυνση.
2.4 Φόρμες παραγγελίας και επικοινωνίας. Οι φόρμες του ιστότοπου δεν αποθηκεύουν κανένα στοιχείο στον ιστότοπο ή στον διακομιστή του: με την υποβολή τους ανοίγει το πρόγραμμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της συσκευής σας με προσυμπληρωμένο μήνυμα προς την Επιχείρηση, το οποίο αποστέλλετε εσείς. Τα στοιχεία που περιλαμβάνετε στο μήνυμα (ονοματεπώνυμο, τηλέφωνο ή διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αριθμός αντιτύπων, πόλη ή σχολείο, διεύθυνση αποστολής, τυχόν σημείωση) περιέρχονται σε εμάς μόνο όταν αποστείλετε το μήνυμα και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση της παραγγελίας ή του αιτήματός σας.
Δεν χρησιμοποιούμε τα δεδομένα σας για διαφημιστικούς σκοπούς, δεν καταρτίζουμε προφίλ και δεν λαμβάνουμε αυτοματοποιημένες αποφάσεις που σας αφορούν.
Δεν πωλούμε, δεν εκμισθώνουμε και δεν διαβιβάζουμε τα προσωπικά σας δεδομένα σε τρίτους για δικούς τους σκοπούς. Πρόσβαση σε δεδομένα μπορεί να έχουν, στο μέτρο που είναι αναγκαίο και με δέσμευση εμπιστευτικότητας, οι εξής κατηγορίες αποδεκτών:
Οι γραμματοσειρές του ιστότοπου φορτώνονται από την υπηρεσία Google Fonts της Google Ireland Limited. Κατά τη φόρτωσή τους, ο περιηγητής σας διαβιβάζει στην Google τη διεύθυνση IP σας· για την επεξεργασία αυτή ισχύει η πολιτική απορρήτου της Google.
Ο ιστότοπος απευθύνεται σε μαθητές της Γ΄ Λυκείου, πολλοί από τους οποίους είναι ανήλικοι. Για τον λόγο αυτό έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί χωρίς εγγραφή και χωρίς συλλογή προσωπικών στοιχείων. Συνιστούμε στους μαθητές να χρησιμοποιούν στην κατάταξη ψευδώνυμο ή μόνο το μικρό τους όνομα και να μην αναγράφουν ονοματεπώνυμο, σχολείο ή άλλο στοιχείο ταυτοποίησης. Οι παραγγελίες και τα αιτήματα επικοινωνίας που αφορούν ανηλίκους κάτω των δεκαπέντε ετών υποβάλλονται από τον γονέα ή τον ασκούντα την επιμέλεια (άρθρο 21 ν. 4624/2019).
Ο ιστότοπος δεν χρησιμοποιεί cookies παρακολούθησης, διαφημιστικά δίκτυα, εργαλεία ανάλυσης επισκεψιμότητας ή πρόσθετα κοινωνικών δικτύων. Χρησιμοποιεί αποκλειστικά την τοπική αποθήκευση του περιηγητή σας για στοιχεία που είναι τεχνικά απαραίτητα για τις λειτουργίες που εσείς ζητάτε (απαντήσεις και αποτελέσματα quiz, προσωπικό καθημερινό quiz, κωδικός ξεκλειδώματος, προτίμηση εμφάνισης, τυχαίο αναγνωριστικό της συσκευής για την ενημέρωση της καταχώρησής σας στην κατάταξη). Για τα στοιχεία αυτά δεν απαιτείται συγκατάθεση, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 5 του ν. 3471/2006. Μπορείτε να τα διαγράψετε οποτεδήποτε από τις ρυθμίσεις του περιηγητή σας.
Λαμβάνουμε τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία των δεδομένων από απώλεια, μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση, αλλοίωση ή διάδοση. Η επικοινωνία με τον ιστότοπο γίνεται μέσω κρυπτογραφημένης σύνδεσης (HTTPS) και η πρόσβαση στα στοιχεία των παραγγελιών και των μηνυμάτων περιορίζεται στα πρόσωπα που τα διεκπεραιώνουν.
Σύμφωνα με τα άρθρα 15 έως 22 του ΓΚΠΔ, έχετε το δικαίωμα:
Για την άσκηση των δικαιωμάτων σας μπορείτε να απευθύνεστε στην Επιχείρηση με τα στοιχεία επικοινωνίας της παραγράφου 1. Θα απαντήσουμε χωρίς καθυστέρηση και, σε κάθε περίπτωση, εντός ενός μηνός από την παραλαβή του αιτήματος· η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί κατά δύο ακόμη μήνες, εφόσον απαιτείται λόγω της πολυπλοκότητας ή του αριθμού των αιτημάτων, οπότε θα ενημερωθείτε σχετικά. Εάν θεωρείτε ότι η επεξεργασία των δεδομένων σας παραβιάζει την ισχύουσα νομοθεσία, έχετε το δικαίωμα να υποβάλετε καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Λ. Κηφισίας 1-3, Τ.Κ. 115 23, Αθήνα, τηλ. 210 6475600, www.dpa.gr).
Διατηρούμε το δικαίωμα να τροποποιούμε την παρούσα Πολιτική όταν αυτό απαιτείται από αλλαγές στη νομοθεσία ή στη λειτουργία του ιστότοπου. Η εκάστοτε ισχύουσα έκδοση αναρτάται στη σελίδα αυτή, με την ημερομηνία της τελευταίας ενημέρωσης.
Τελευταία ενημέρωση: Σεπτέμβριος 2026.
Κάθε βιβλίο μαθηματικών, όσο προσεκτικά κι αν ελέγχθηκε, μπορεί να περιέχει τυπογραφικά ή άλλα λάθη. Εδώ καταγράφονται δημόσια όσα εντοπίζονται, με τη σελίδα, το λάθος και τη διόρθωση, ώστε κάθε αναγνώστης να έχει τη σωστή εκδοχή.
Στείλε μας τη σελίδα, τον αριθμό της άσκησης και μια σύντομη περιγραφή από τη σελίδα Επικοινωνία. Κάθε τεκμηριωμένη διόρθωση αναφέρεται εδώ με ευχαριστίες προς όποιον την υπέδειξε, εφόσον το επιθυμεί.