ΚΑΛΩΣ ΟΡΙΣΕΣ
ΚΥΛΙΣΕ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ
ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ · ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ
ΚΥΛΙΣΕ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Για να μάθεις τις έννοιες σε βάθος

Οι «αΣυναρτησίες» είναι ένας ιστότοπος μελέτης για τα Μαθηματικά Προσανατολισμού της Γ΄ Λυκείου, βασισμένος στα βιβλία του Ιωάννη Γεωργαντζή. Το όνομα είναι ένα λογοπαίγνιο και, ταυτόχρονα, μια θέση: οι συναρτήσεις, τα όρια, οι παράγωγοι και τα ολοκληρώματα μοιάζουν με ασυναρτησίες μόνο όσο τα μαθαίνει κανείς απέξω.

Η προετοιμασία για τις εξετάσεις καταλήγει συχνά σε απομνημόνευση: κανόνες, τύποι και θεωρήματα που εφαρμόζονται χωρίς να είναι σαφές γιατί ισχύουν και πότε επιτρέπεται να τα χρησιμοποιήσει κανείς. Εδώ ο σκοπός είναι διαφορετικός. Κάθε έννοια παρουσιάζεται έτσι ώστε να μπορείς να τη δεις και να τη δοκιμάσεις: τι σημαίνει ότι μια συνάρτηση είναι συνεχής, τι εγγυάται το Θεώρημα Bolzano και τι δεν εγγυάται, γιατί το πρόσημο της παραγώγου καθορίζει τη μονοτονία, τι ακριβώς μετρά ένα ολοκλήρωμα. Όποιος έχει καταλάβει αυτά, θυμάται τους κανόνες χωρίς κόπο, επειδή ξέρει από πού προκύπτουν.

Ο τρόπος εργασίας είναι παντού ο ίδιος: πρόβλεψε, παρατήρησε, εξήγησε. Πριν αγγίξεις τα χειριστήρια, αποφάσισε τι περιμένεις να δεις. Ύστερα δοκίμασε και σύγκρινε. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που περίμενες και σε αυτό που συνέβη είναι το σημείο όπου γίνεται η μάθηση.

ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ

Τα τέσσερα μέρη

01 · ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Οι ασκήσεις του βιβλίου, διαδραστικά

Είκοσι πέντε από τις 222 ασκήσεις του βιβλίου «Σύνθετες Ασκήσεις», η καθεμία ως διαδραστική σελίδα: ρυθμίζεις τις συναρτήσεις και τις παραμέτρους, παρακολουθείς πώς εφαρμόζονται τα θεωρήματα και ελέγχεις τις προβλέψεις σου. Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές· οι 11 έως 25 ξεκλειδώνουν με τον κωδικό του βιβλίου. Οι πλήρεις λύσεις βρίσκονται μόνο στο έντυπο βιβλίο.

02 · ΘΕΩΡΙΑ

Η θεωρία, οπτικά

Η ύλη ως αλυσίδα εννοιών: συναρτήσεις, όρια, συνέχεια, παράγωγος και κανόνες παραγώγισης, με ένα διαδραστικό γράφημα για κάθε ενότητα. Ακολουθεί ο χάρτης των θεωρημάτων, όπου κάθε κόμβος έχει τη διατύπωσή του, τις προϋποθέσεις χρήσης και μια οπτικοποίηση. Η διάρθρωση ακολουθεί τη σειρά «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου».

03 · QUIZ · 04 · ΚΑΤΑΤΑΞΗ

Έλεγχος κατανόησης

Πενήντα ερωτήσεις Σωστού ή Λάθους και πολλαπλής επιλογής σε όλη την ύλη της Ανάλυσης, καθεμία χτισμένη γύρω από μια συνηθισμένη παρανόηση. Στο τέλος, βαθμολογία, διάγνωση των ενοτήτων που χρειάζονται περισσότερη δουλειά και, προαιρετικά, θέση στην κοινή κατάταξη με ψευδώνυμο.

05 · ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ

Τα βιβλία

Οι «Σύνθετες Ασκήσεις» και η σειρά θεωρίας «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» σε δύο τεύχη, όλα του Ιωάννη Γεωργαντζή από τις Εκδόσεις Διηνεκές: περιεχόμενα, δείγματα σελίδων, ταυτότητα έκδοσης και παραγγελία.

01 · ΕΠΙΛΟΓΗΜία άσκηση από το ευρετήριο ή μία ενότητα της θεωρίας.
02 · ΠΡΟΒΛΕΨΗΠριν αγγίξεις τα χειριστήρια, διάλεξε τι περιμένεις να δεις.
03 · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΡύθμισε τις παραμέτρους και δες τι κάνει το θεώρημα.
04 · ΕΞΗΓΗΣΗΕξήγησε τη διαφορά, και έλεγξε τη λύση στο έντυπο βιβλίο.

Ξεκίνα από μια άσκηση.

ΟΙ ΠΛΗΡΕΙΣ ΛΥΣΕΙΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΒΙΒΛΙΟ. ΟΙ ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ.
ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Ευρετήριο ασκήσεων

Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές σε όλους. Οι ασκήσεις 11 έως 25 παρουσιάζονται με παγωμένη οπτικοποίηση και ξεκλειδώνουν πλήρως με τον κωδικό που συνοδεύει το έντυπο βιβλίο· οι υπόλοιπες προστίθενται σταδιακά.

ΑΝΟΙΧΤΕΣ 1-10 · ΜΕ ΚΩΔΙΚΟ 11-25 · ΣΥΝΟΛΟ 222
ΠΛΗΡΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

Οι ασκήσεις 11 έως 222

Οι ασκήσεις 1 έως 10 είναι ανοιχτές. Με τον κωδικό που θα βρεις μέσα στο έντυπο βιβλίο ξεκλειδώνουν πλήρως οι ασκήσεις 11 έως 25, που τώρα βλέπεις σε παγωμένη προεπισκόπηση, καθώς και όσες προστίθενται στη συνέχεια. Ο κωδικός φυλάσσεται στη συσκευή σου.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΞΕΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟΣ · ΕΝΕΡΓΕΣ 1-25 · ΣΥΝΟΛΟ 222

Οι ασκήσεις 11 έως 25 είναι πλέον πλήρως διαδραστικές, από το ευρετήριο και από τη γραμμή επιλογής. Οι επόμενες ασκήσεις προστίθενται σταδιακά και ξεκλειδώνουν με τον ίδιο κωδικό.

ΟΙ ΠΛΗΡΕΙΣ ΛΥΣΕΙΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΤΟ
ΑΣΚΗΣΗ 1 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

Συνάρτηση σε κλειστό διάστημα

Μια συνάρτηση που ικανοποιεί τις υποθέσεις της άσκησης, με ρυθμιζόμενες παραμέτρους. Χαρακτηρίστε πρώτα τις προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες και ελέγξτε τις απαντήσεις σας στα πειράματα που ακολουθούν.

1

Δίνεται συνάρτηση , παραγωγίσιμη και γνησίως αύξουσα στο πεδίο ορισμού της.

  1. i)
    Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, κυκλώνοντας αντίστοιχα το Σ ή το Λ.
    1. 1.Υπάρχει τέτοιο, ώστε .
    2. 2.Για κάθε ισχύει οπωσδήποτε .
    3. 3.Η συνάρτηση έχει ακριβώς δύο ακρότατα.
    4. 4.Για κάθε ισχύει .
  2. ii)
    Να αποδείξετε ότι υπάρχει μια μόνο τιμή του για την οποία ισχύει:
ΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ↓
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Μια παραγωγίσιμη και γνησίως αύξουσα συνάρτηση σε κλειστό διάστημα . Ποια πρόταση ισχύει οπωσδήποτε;

ΕΡΩΤΗΜΑ i.1 · ΟΡΙΟ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

Όριο σε σημείο κλειστού διαστήματος

Η είναι παραγωγίσιμη, άρα συνεχής σε όλο το . Διάλεξε όποιο θέλεις και πλησίασέ το από τις δύο πλευρές: οι τιμές στριμώχνονται πάντα γύρω από το , έναν πεπερασμένο αριθμό. Για να «έφευγε» στο θα χρειαζόταν κατακόρυφη ασύμπτωτη, δηλαδή σημείο όπου η δεν είναι συνεχής. Τέτοιο σημείο εδώ δεν υπάρχει.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
καμπύλωση3.0
ύψος1.00
f(x) = 1.00 + 3.0(x − ½)³
ΘΕΣΗ ΤΟΥ
x₀ = 0.62
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 1, ΛΥΣΗ (i.1) · ΣΕΛ. 2
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΙΜΗ ⇒ ΣΥΝΕΧΗΣ
ΕΡΩΤΗΜΑ i.2 · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ

Γνήσια μονοτονία και πρόσημο της παραγώγου

Σύρε το σημείο πάνω στην καμπύλη και κοίτα την εφαπτομένη. Στο γίνεται οριζόντια, , κι όμως η ανεβαίνει γνήσια: κάθε σημείο αριστερά του είναι χαμηλότερα, κάθε σημείο δεξιά ψηλότερα. Η γνήσια μονοτονία θέλει με μηδενισμό το πολύ σε μεμονωμένα σημεία, όχι παντού.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
καμπύλωση3.0
ύψος1.00
f(x) = 1.00 + 3.0(x − ½)³
ΣΗΜΕΙΟ ΕΠΑΦΗΣ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 0.80
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 1, ΛΥΣΗ (i.2) · ΣΕΛ. 2 · ΑΝΤΙΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑΣ
ΕΡΩΤΗΜΑ i.3 · ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

Ακρότατα σε κλειστό διάστημα

Ό,τι τιμές κι αν δώσεις στα , , το ολικό ελάχιστο είναι το και το ολικό μέγιστο το : η γνησίως αύξουσα διατρέχει το από κάτω προς τα πάνω. Κανένα εσωτερικό ακρότατο. Και πρόσεξε: στα άκρα δεν χρειάζεται , γιατί το Θ. Fermat αφορά μόνο εσωτερικά σημεία.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
καμπύλωση3.0
ύψος1.00
f(x) = 1.00 + 3.0(x − ½)³
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 1, ΛΥΣΗ (i.3) · ΣΕΛ. 2
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ⇒ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΤΑ ΑΚΡΑ · Θ.F. ΜΟΝΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ
ΕΡΩΤΗΜΑ i.4 · ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Πρόσημο ολοκληρώματος θετικής συνάρτησης

Το είναι το εμβαδόν του χωρίου κάτω από την καμπύλη, από το 0 μέχρι το . Αφού σε όλο το , το χωρίο έχει παντού «ύψος». Σύρε το όσο κοντά στο 0 θέλεις: το εμβαδόν μικραίνει, αλλά δεν μηδενίζεται ποτέ.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
καμπύλωση3.0
ύψος1.00
f(x) = 1.00 + 3.0(x − ½)³
ΑΝΩ ΑΚΡΟ
ξ = 0.65
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 1, ΛΥΣΗ (i.4) · ΣΕΛ. 2
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΣΥΝΕΧΗΣ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ

Ύπαρξη και μοναδικότητα ρίζας

Η εξίσωση γράφεται με . Στο 0 η ξεκινά από · στο 1 φτάνει το . Συνεχής και με ετερόσημα άκρα, κάπου κόβει τον άξονα. Και επειδή ανεβαίνει γνήσια, τον κόβει μία μόνο φορά. Άλλαξε την : η ρίζα μετακινείται, αλλά μένει πάντα μία.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
καμπύλωση3.0
ύψος1.00
f(x) = 0.50 + 1.6(x − ½)³
Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ, ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 1, ΛΥΣΗ (ii) · ΣΕΛ. 2 · Θ.Β. + ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ.BOLZANO · ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΑΥΞΟΥΣΩΝ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 1

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Γνησίως αύξουσα, άρα για κάθε .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η γνήσια μονοτονία δίνει . Η μπορεί να μηδενίζεται σε μεμονωμένα σημεία χωρίς να χαλάει η μονοτονία ( στο 0). Γι’ αυτό η πρόταση 2 του ερωτήματος (i) είναι λανθασμένη.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Μια παραγωγίσιμη συνάρτηση μπορεί να έχει όριο σε κάποιο σημείο του .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Παραγωγίσιμη σημαίνει συνεχής, και συνεχής σε κλειστό διάστημα σημαίνει φραγμένη (Θ. Μέγιστης-Ελάχιστης Τιμής). Κανένα όριο σε σημείο του δεν μπορεί να είναι άπειρο.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο (ii), απόδειξη ύπαρξης ρίζας με Bolzano και τέλος.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ζητούμενο είναι «μία μόνο τιμή»: μετά την ύπαρξη χρειάζεται μοναδικότητα, που προκύπτει από τη γνήσια μονοτονία της στο .

ΑΣΚΗΣΗ 2 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ

Ελαχιστοποίηση απόστασης

Το κινείται πάνω σε μια παραβολή, το πάνω σε μια εκθετική. Η απόστασή τους είναι συνάρτηση του . Η ύπαρξη μοναδικής θέσης ελαχίστου τεκμηριώνεται μέσω βοηθητικής συνάρτησης , γνησίως αύξουσας, με σύνολο τιμών το .

2

Θεωρούμε τα σημεία και με . Να αποδείξετε ότι υπάρχει μία μόνο τιμή του για την οποία η απόσταση του από το γίνεται ελάχιστη.

ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Το τετράγωνο της απόστασης είναι μια συνάρτηση του . Πότε δικαιούμαστε να πούμε ότι έχει ακριβώς ένα ελάχιστο;

ΠΕΙΡΑΜΑ 1 · Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Γεωμετρική εποπτεία της κίνησης

Σύρε το : το διατρέχει μια παραβολή προς τα κάτω, το την καμπύλη . Το πορτοκαλί ευθύγραμμο τμήμα είναι η απόσταση . Μεταβάλλοντας το , παρατηρείται ότι η απόσταση μειώνεται και κατόπιν αυξάνεται· ενδιάμεσα εντοπίζεται το ελάχιστο.

Η ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ
x = 0.90
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 2 · ΣΕΛ. 3
ΙΔΕΑ ·
ΠΕΙΡΑΜΑ 2 · Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ

Μελέτη προσήμου μέσω της βοηθητικής

Θέτουμε και βρίσκουμε , με . Η είναι γνησίως αύξουσα με όρια και , άρα σύνολο τιμών όλο το : μηδενίζεται σε ακριβώς ένα . Αριστερά του η είναι αρνητική, δεξιά θετική: ένα και μόνο ολικό ελάχιστο. Και επειδή με τη ρίζα γνησίως αύξουσα, η απόσταση ελαχιστοποιείται στο ίδιο ακριβώς σημείο.

ΨΗΛΑΦΗΣΕ ΤΟ
x = 0.90
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 2, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 3
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΓΝ. ΜΟΝΟΤΟΝΗΣ · √ ΓΝ. ΑΥΞΟΥΣΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 2

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παραγώγιση της τετραγωνικής ρίζας της απόστασης.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Επιτρέπεται, αλλά περιπλέκει άσκοπα. Επειδή η √ είναι γνησίως αύξουσα, η απόσταση ελαχιστοποιείται ακριβώς όταν ελαχιστοποιείται το τετράγωνό της, που είναι πολυωνυμικό-λογαριθμική παράσταση χωρίς ρίζα.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η παράγωγος έχει μία ρίζα, άρα μοναδικό ελάχιστο.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Μία ρίζα δεν αρκεί: χρειάζεται και η αλλαγή προσήμου από αρνητικό σε θετικό, ώστε η συνάρτηση να φθίνει πριν και να αυξάνει μετά. Χωρίς το πρόσημο, η ρίζα μπορεί να είναι σημείο καμπής.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Λύσεις με .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το στη συντεταγμένη του απαιτεί . Κάθε τιμή εκτός του απορρίπτεται, ακόμη κι αν «λύνει» την εξίσωση της παραγώγου.

ΑΣΚΗΣΗ 3 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ

Παραγωγισιμότητα συνάρτησης με

Ο όρος εισάγει πιθανή γωνία στην αρχή των αξόνων: η πλευρική κλίση από δεξιά είναι και από αριστερά . Η παραγωγισιμότητα της στο 0 απαιτεί ταύτιση των δύο πλευρικών κλίσεων, από την οποία προκύπτει .

3

Έστω οι συναρτήσεις και , ορισμένες στο , οι οποίες είναι παραγωγίσιμες στο , και για τις τιμές του κοντά στο ισχύει:

(1)
  1. i)
    Να αποδείξετε ότι .
  2. ii)
    Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της στο σημείο της .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η είναι παραγωγίσιμη στο 0 και η είναι συνεχής στο 0. Τι πρέπει να ισχύει για την ;

ΠΕΙΡΑΜΑ · ΟΙ ΔΥΟ ΠΛΕΥΡΙΚΕΣ ΚΛΙΣΕΙΣ

Οι πλευρικές παράγωγοι στο 0

Δοκίμασε το αντίθετο σενάριο: διάλεξε μια υποψήφια τιμή για το και δες τη γραφική παράσταση της κοντά στο 0. Για οι δύο πλευρικές εφαπτόμενες έχουν διαφορετικές κλίσεις, και : σπάσιμο, άρα η δεν θα ήταν παραγωγίσιμη στο 0. Μόνο όταν η γωνία κλείνει και μένει μία εφαπτομένη: η : .

ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΤΙΜΗ ΓΙΑ ΤΟ
g(0) = 1.00
ΟΙ ΔΥΟ ΚΛΙΣΕΙΣ ΣΤΟ 0
κλίση
δεξιά: ·
αριστερά: ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 3, ΛΥΣΗ · ΣΕΛ. 4
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΠΛΕΥΡΙΚΑ ΟΡΙΑ ΛΟΓΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 3

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παραγώγιση της σχέσης (1) «κατά μέλη» με τον κανόνα του γινομένου.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το δεν παραγωγίζεται στο 0, οπότε ο κανόνας του γινομένου δεν εφαρμόζεται εκεί. Η μόνη ασφαλής οδός στο 0 είναι ο ορισμός της παραγώγου με πλευρικά όρια του λόγου μεταβολής.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Αφού , είναι και .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η τιμή μιας συνάρτησης σε σημείο δεν λέει τίποτε για την παράγωγό της εκεί. Η δεν χρειάζεται καν στην άσκηση.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Εφαπτομένη χωρίς υπολογισμό του .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Από τη (1) για προκύπτει , και από τα πλευρικά όρια. Η εφαπτομένη είναι η , και αυτό πρέπει να αποδειχθεί, όχι να υποτεθεί.

ΑΣΚΗΣΗ 4 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΠΡΟΣΗΜΟΥ & Θ.BOLZANO

Διατήρηση προσήμου και θεώρημα Bolzano

Μια συνεχής συνάρτηση που δεν μηδενίζεται πουθενά δεν μπορεί να περάσει από τα θετικά στα αρνητικά: θα έπρεπε να διασχίσει τον άξονα. Άρα . Για τη ζητούμενη σχέση, μια βοηθητική με , αρνητικό για οποιαδήποτε , εξασφαλίζει τη ρίζα μέσω του Θ. Bolzano.

4

Έστω η συνεχής συνάρτηση . Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    ,
  2. ii)
    υπάρχει τουλάχιστον ένα τέτοιο, ώστε
    (1)
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Μια συνεχής συνάρτηση στο που δεν μηδενίζεται σε κανένα σημείο. Τι ισχύει για τα και ;

ΠΕΙΡΑΜΑ · ΣΤΟ

Ο ρόλος της υπόθεσης

Με τη μετατόπιση, η συνάρτηση ανεβοκατεβαίνει (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο). Όσο δεν τέμνει τον άξονα, τα , είναι ομόσημα. Αν τον τέμνει, εμφανίζονται ρίζες και η υπόθεση παύει να ισχύει, την οποία απαιτεί η άσκηση. Στη δεύτερη προβολή, η βοηθητική έχει πάντα ετερόσημα άκρα, και το Θ. Bolzano δίνει το της σχέσης (1): η χορδή από το στο έχει κλίση .

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ
σταθερός όρος 1.15
f(x) = 1.15 + 0.55ημ(2.3x) + 0.22x
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 4, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 5
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΠΡΟΣΗΜΟΥ · Θ.BOLZANO ·
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 4

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η δεν μηδενίζεται, άρα » χωρίς αναφορά στη συνέχεια.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το επιχείρημα είναι η αντιθετοαντιστροφή του θεωρήματος Bolzano και χρειάζεται τη συνέχεια της στο . Για ασυνεχή συνάρτηση το συμπέρασμα είναι ψευδές.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Απευθείας «Bolzano» στη ζητούμενη σχέση, με τον παρονομαστή .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η σχέση δεν ορίζεται για . Πρέπει πρώτα να γραφεί ως , όπου η είναι συνεχής στο , και να ελεγχθεί ότι .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Υπάρχει …» με κλειστό διάστημα.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το θεώρημα Bolzano δίνει ρίζα στο ανοικτό . Εδώ μάλιστα το αποκλείεται από τον παρονομαστή, οπότε η διάκριση δεν είναι τυπολατρία.

ΑΣΚΗΣΗ 5 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · Θ.Μ.Τ. ΚΑΙ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΧΟΡΔΗΣ

Θεώρημα Μέσης Τιμής και μονοτονία

Η εκφράζει την κλίση της χορδής από το σταθερό σημείο έως το μεταβλητό . Το Θ.Μ.Τ. αντιστοιχίζει σε κάθε χορδή μια παράλληλη εφαπτομένη σε ενδιάμεσο σημείο . Καθώς η είναι αύξουσα , η κλίση της χορδής αυξάνεται με το .

5

Θεωρούμε τη συνάρτηση με .

  1. i)
    Να αποδείξετε ότι η είναι γνησίως αύξουσα.
  2. ii)
    Να βρείτε, αν υπάρχουν, τα ακρότατα της συνάρτησης .
  3. iii)
    Να βρείτε το πεδίο ορισμού και τη μονοτονία της συνάρτησης
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η είναι η κλίση της χορδής από το σταθερό σημείο . Αν η είναι γνησίως αύξουσα στο , η θα είναι:

ΠΕΙΡΑΜΑ · ΧΟΡΔΗ, ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ, Θ.Μ.Τ.

Κλίση χορδής και εφαπτομένη

Σύρε το στο . Η πορτοκαλί χορδή ξεκινά πάντα από το , και η κλίση της είναι ακριβώς η . Το Θ.Μ.Τ. εγγυάται ένα όπου η μωβ εφαπτομένη είναι παράλληλη στη χορδή: . Καθώς το μεγαλώνει, το προχωρά κι αυτό. Αφού η είναι γνησίως αύξουσα, με ελάχιστο και μέγιστο , η κλίση της χορδής ανεβαίνει: η είναι γνησίως αύξουσα στο .

ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΑΚΡΟ
x = 2.55
ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ
· κλίση χορδής·
του Θ.Μ.Τ.·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 5, ΛΥΣΗ · ΣΕΛ. 5-6
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ · ΓΝ. ΑΥΞΟΥΣΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 5

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Έλεγχος ότι και συμπέρασμα «γνησίως αύξουσα».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η μονοτονία απαιτεί το πρόσημο της σε όλο το , όχι σε ένα σημείο. Εδώ για κάθε , άρα παντού στο διάστημα.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η δεν έχει ακρότατα, γιατί .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Σε κλειστό διάστημα, τα ακρότατα εμφανίζονται και στα άκρα. Η είναι γνησίως αύξουσα στο , άρα έχει ελάχιστο και μέγιστο .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παραγώγιση της για τη μονοτονία της.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η παράγωγος της οδηγεί σε δύσκολο έλεγχο προσήμου. Το Θ.Μ.Τ. δίνει με , και η μονοτονία της μεταφέρεται στην . Επίσης, το πεδίο ορισμού της είναι το , όχι το .

ΑΣΚΗΣΗ 6 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ

Διπλή εφαρμογή του θεωρήματος Rolle

Η είναι η παραβολή που περνά από τα σημεία , και . Η διαφορά μηδενίζεται σε τρία σημεία, οπότε το θεώρημα Rolle δίνει δύο ρίζες της και, εφαρμοζόμενο ξανά, μία ρίζα της . Εκεί η ισούται με τη σταθερή .

6

Δίνεται συνάρτηση δύο φορές παραγωγίσιμη στο διάστημα και συνάρτηση για τις οποίες ισχύει:

  • ,(1)
  • , με .(2)

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    η δεύτερη παράγωγος της συνάρτησης είναι σταθερή,
  2. ii)
    υπάρχει τέτοιο, ώστε
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η μηδενίζεται στα , , . Πόσες εφαρμογές του θεωρήματος Rolle χρειάζονται για να φτάσουμε σε ρίζα της ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΚΑΙ Η ΣΤΑΘΕΡΗ

Η παρεμβάλλουσα παραβολή και η δεύτερη παράγωγός της

Στο η είναι μια κυβική με , με ρυθμιζόμενο ύψος και ασυμμετρία (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο). Σύρε το : η είναι πάντα η μοναδική παραβολή με ρίζες , που περνά από το . Ως πολυώνυμο δευτέρου βαθμού, η έχει γραμμική πρώτη παράγωγο και σταθερή δεύτερη, ίση με . Με ασυμμετρία 0 η ίδια η είναι παραβολή και η ταυτίζεται με αυτήν.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
ύψος0.60
ασυμμετρία0.50
f(x) = 0.60·x(4 − x)·[1 + 0.50(x − 2)/2]
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
γ = 1.20
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 6, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 6-7
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 2ου ΒΑΘΜΟΥ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ROLLE ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ

Από τις τρεις ρίζες της στη μία ρίζα της

Η μηδενίζεται στα , , . Το θεώρημα Rolle στα και δίνει και με . Η ικανοποιεί τότε τις υποθέσεις του θεωρήματος στο , οπότε υπάρχει με , δηλαδή . Προχώρησε βήμα βήμα και άλλαξε προβολή για να δεις κάθε στάδιο. Για κυβική , όπως εδώ, το είναι ακριβώς ο μέσος όρος .

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΥΨΟΣ 0.60, ΟΠΩΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ
ασυμμετρία0.50
f(x) = 0.60·x(4 − x)·[1 + 0.50(x − 2)/2]
γ = 1.20
Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ, ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ
ΠΡΟΒΟΛΗ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 6, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 7
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ. ROLLE ΣΤΑ , · Θ. ROLLE ΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 6

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Εφαρμογή του θεωρήματος Rolle απευθείας στην .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η μηδενίζεται στα , , αλλά όχι στο , όπου γενικά. Η βοηθητική είναι εκείνη που μηδενίζεται και στα τρία σημεία, επειδή η κατασκευάστηκε να περνά από το .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η είναι σταθερή, αφού η είναι πολυώνυμο.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η πρόταση ισχύει για πολυώνυμα δευτέρου βαθμού, αλλά το ζητούμενο είναι η τιμή της: . Χωρίς αυτόν τον υπολογισμό, το ερώτημα (ii) δεν κλείνει.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Rolle στην χωρίς έλεγχο υποθέσεων.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η πρέπει να είναι συνεχής στο και παραγωγίσιμη στο . Αυτό εξασφαλίζεται από την υπόθεση ότι η είναι δύο φορές παραγωγίσιμη, η οποία χρησιμοποιείται ακριβώς εδώ.

ΑΣΚΗΣΗ 7 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ

Ολοκληρώματα με κοινό άκρο και μοναδικότητα ρίζας

Οι δύο σχέσεις διαφέρουν μόνο στο κάτω άκρο των ολοκληρωμάτων. Αφαιρώντας τες, κάθε ζεύγος ολοκληρωμάτων δίνει το ίδιο ολοκλήρωμα στο , που δεν μηδενίζεται επειδή η διατηρεί πρόσημο. Το πρόβλημα ανάγεται έτσι στην εξίσωση , η οποία έχει μοναδική ρίζα το 0.

7

Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση , με για κάθε , και τους πραγματικούς αριθμούς που ικανοποιούν τις σχέσεις:

(1)
(2)

Να αποδείξετε ότι υπάρχει μια μόνο τιμή του που ικανοποιεί τις σχέσεις .

ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Αφαιρώντας τη σχέση (2) από την (1) κατά μέλη, τα ολοκληρώματα από 1 έως και από 2 έως δίνουν:

ΠΕΙΡΑΜΑ 1 · Η ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Δύο ολοκληρώματα με κοινό άνω άκρο

Η διαφορά ισούται με , ανεξάρτητα από το . Σύρε το : τα δύο εμβαδά αλλάζουν, η διαφορά τους παραμένει η λωρίδα . Το ίδιο συμβαίνει με τα ολοκληρώματα έως και έως , οπότε . Επειδή η είναι συνεχής και δεν μηδενίζεται, διατηρεί πρόσημο, άρα η λωρίδα έχει μη μηδενικό εμβαδόν.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
κυμάτωση0.60
f(t) = 1 + 0.60·ημ(1.3t)
ΤΟ ΑΝΩ ΑΚΡΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
α = 3.20
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 7, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 8
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΠΡΟΣΗΜΟΥ
ΠΕΙΡΑΜΑ 2 · Η ΕΞΙΣΩΣΗ

Ολικό ελάχιστο και μοναδική ρίζα

Θέτουμε . Είναι , με και . Η είναι γνησίως αύξουσα, αρνητική πριν το 0 και θετική μετά, οπότε η έχει ολικό ελάχιστο το και μηδενίζεται μόνο εκεί. Σύρε το και παρατήρησε ότι για κάθε .

ΨΗΛΑΦΗΣΕ ΤΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
λ = 0.90
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 7, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 8-9
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΤΗΣ · ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ⇒ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΡΙΖΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 7

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Αντιμετώπιση των έξι ολοκληρωμάτων ως έξι αγνώστων.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η αφαίρεση κατά μέλη συμπτύσσει κάθε ζεύγος: . Απομένει μία μόνο ποσότητα, ανεξάρτητη των , , .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Διαίρεση με χωρίς αιτιολόγηση.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η διαίρεση επιτρέπεται μόνο αν το ολοκλήρωμα δεν είναι μηδέν. Επειδή η είναι συνεχής και δεν μηδενίζεται, διατηρεί σταθερό πρόσημο στο , οπότε το ολοκλήρωμά της είναι γνησίως θετικό ή γνησίως αρνητικό.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Το επαληθεύει, άρα είναι η μοναδική τιμή.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η επαλήθευση δίνει ύπαρξη, όχι μοναδικότητα. Η έχει , αρνητική για και θετική για , άρα ολικό ελάχιστο και καμία άλλη ρίζα.

ΑΣΚΗΣΗ 8 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

Συμμετρία ως προς σημείο και μηδενισμός ολοκληρώματος

Επειδή , η αντικατάσταση εναλλάσσει τους παράγοντες και και αλλάζει το πρόσημο κάθε περιττής δύναμης. Έτσι : η γραφική παράσταση είναι συμμετρική ως προς το σημείο , και τα εμβαδά εκατέρωθεν του 2 αλληλοαναιρούνται.

8

Θεωρούμε τους σταθερούς αριθμούς και , με , και τη συνάρτηση:

(1)

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    , για κάθε ,(2)
  2. ii)
    .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η ικανοποιεί για κάθε . Ποια συμμετρία έχει η γραφική της παράσταση;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ

Κέντρο συμμετρίας το σημείο

Διάλεξε το (το ακολουθεί) και σύρε το . Το σημείο και το είναι πάντα συμμετρικά ως προς το : το μέσο του τμήματος που τα ενώνει είναι το και οι τεταγμένες τους αντίθετες. Οι περιττοί εκθέτες 3, 5, 3 είναι ουσιώδεις: κάθε ρίζα είναι σημείο αλλαγής προσήμου, και η εναλλαγή των παραγόντων φέρνει ακριβώς ένα αρνητικό πρόσημο.

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ·
α = 0.60 · β = 3.40
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.10
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 8, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 9
ΕΡΓΑΛΕΙΟ · , ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΣΤΟ

Αντικατάσταση και αλληλοαναίρεση εμβαδών

Στο η είναι θετική και στο αρνητική. Η αντικατάσταση απεικονίζει το στο με εναλλαγή άκρων, και η (2) δίνει , άρα το ολοκλήρωμα μηδενίζεται. Ενεργοποίησε τον καθρέφτη για να δεις το χωρίο του να πέφτει ακριβώς πάνω στο χωρίο του , με αντίθετο πρόσημο.

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ·
α = 0.60 · β = 3.40
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 8, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 9
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ · ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΑΚΡΩΝ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 8

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ανάπτυγμα του πολυωνύμου για τον έλεγχο της σχέσης (2).

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ανάπτυγμα ενδέκατου βαθμού είναι ανέφικτο στον χρόνο των εξετάσεων. Η αντικατάσταση , με , μετατρέπει το σε και το σε : οι παράγοντες εναλλάσσονται και το περιττό πλήθος αλλαγών προσήμου δίνει το −.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Αντικατάσταση στο ολοκλήρωμα χωρίς αλλαγή άκρων και προσήμου.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Με είναι , και τα άκρα , γίνονται , . Η παράλειψη είτε του προσήμου είτε της εναλλαγής οδηγεί σε λάθος συμπέρασμα.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα η είναι περιττή.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Περιττή σημαίνει , συμμετρία ως προς την αρχή των αξόνων. Εδώ το κέντρο συμμετρίας είναι το · το ολοκλήρωμα μηδενίζεται σε διαστήματα συμμετρικά ως προς το 2, όχι ως προς το 0.

ΑΣΚΗΣΗ 9 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΑΡΧΙΚΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΥΜΠΤΩΤΗ

Εύρεση τύπου από την παράγωγο και πλάγια ασύμπτωτη

Η παράγωγος γράφεται ως , δηλαδή ως παράγωγος του . Όλες οι συναρτήσεις με αυτή την παράγωγο διαφέρουν κατά σταθερά, και η συνθήκη επιλέγει τη σωστή. Στο η συμπεριφέρεται σαν την ευθεία , με απόσταση που τείνει στο 0.

9

Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση , με , για την οποία ισχύει:

για κάθε(1)
  1. i)
    Να βρείτε τον τύπο της και να αποδείξετε ότι .
  2. ii)
    Να βρείτε την ασύμπτωτη της στο .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Στο η τείνει στο 2. Τι μπορούμε να πούμε για την στο ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΤΗΝ

Η οικογένεια και η επιλογή της σταθεράς

Πολλαπλασιάζοντας αριθμητή και παρονομαστή με , η (1) γίνεται . Κάθε καμπύλη της οικογένειας έχει την ίδια παράγωγο, δηλαδή την ίδια κλίση σε κάθε . Μετακίνησε το : μόνο για η καμπύλη περνά από την αρχή των αξόνων, όπως απαιτεί η συνθήκη .

Η ΣΤΑΘΕΡΑ ·
c = 0.30
τιμή
·
ζητούμενο 0
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 9, ΛΥΣΗ (i) · ΣΕΛ. 10
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΙΣΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ⇒ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑΘΕΡΑ
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ i, ii · ΟΡΙΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΑΣΥΜΠΤΩΤΗ

Η ευθεία στο

Το όριο του είναι της μορφής και με τον κανόνα de l’Hôpital ισούται με το όριο της , δηλαδή 2. Αυτό δίνει τον συντελεστή της ασύμπτωτης. Η διαφορά τείνει στο , που είναι το . Σύρε το προς τα δεξιά: η κατακόρυφη απόσταση από την ευθεία, ίση με , μηδενίζεται ταχύτατα.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 0.80
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 9, ΛΥΣΗ (i), (ii) · ΣΕΛ. 10
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · DE L’HÔPITAL · ,
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 9

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Αντικατάσταση στην .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ο αριθμητής δεν είναι η παράγωγος του παρονομαστή (που είναι ). Πολλαπλασιάζοντας αριθμητή και παρονομαστή με προκύπτει , δηλαδή η παράγωγος του .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παράλειψη της σταθεράς ολοκλήρωσης.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Όλες οι συναρτήσεις με την ίδια παράγωγο στο διαφέρουν κατά σταθερά: . Η συνθήκη δίνει . Χωρίς αυτήν, η δεν έχει προσδιοριστεί.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Υπολογισμός του και τέλος.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η πλάγια ασύμπτωτη απαιτεί και το να είναι πραγματικός αριθμός. Εδώ ισούται με , οπότε η ασύμπτωτη είναι η . Στο , αντίθετα, η έχει οριζόντια ασύμπτωτη την .

ΑΣΚΗΣΗ 10 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · Θ.Μ.Τ. ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ

Θεώρημα Μέσης Τιμής και ολοκλήρωση ανισότητας

Το Θ.Μ.Τ. στο εξισώνει την κλίση της χορδής με την σε κάποιο , και η υπόθεση μεταφέρεται στη διαφορά . Αν επιπλέον η είναι συνεχής, η ανισότητα ολοκληρώνεται κατά μέλη και δίνει το φράγμα 8, που είναι το εμβαδόν κάτω από την ευθεία στο .

10

Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση για την οποία ισχύει:

για κάθε(1)

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    υπάρχει τέτοιο, ώστε ,
  2. ii)
    αν η είναι συνεχής, τότε .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Από την για κάθε , συμπεραίνεται αμέσως ότι ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ

Η χορδή, η παράλληλη εφαπτομένη και η ανισότητα

Η εδώ κυματίζει κάτω από την ευθεία (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο)· ρύθμισε την απόστασή της από την ευθεία και την κυμάτωσή της. Το Θ.Μ.Τ. δίνει όπου η εφαπτομένη είναι παράλληλη στη χορδή των και . Στη δεύτερη προβολή φαίνεται γιατί , οπότε .

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
απόσταση από την 1.20
κυμάτωση1.80
f′(x) = x − 1.20·[1 + ½ ημ(1.80x)]
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 10, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 11
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ

Το εμβαδόν κάτω από την και το εμβαδόν κάτω από την

Αν η είναι συνεχής στο , η ανισότητα ολοκληρώνεται: . Το πρώτο ολοκλήρωμα είναι , το δεύτερο είναι . Η διαφορά των δύο εμβαδών είναι το χωρίο ανάμεσα στις καμπύλες, που έχει θετικό εμβαδόν επειδή η ανισότητα είναι γνήσια σε ολόκληρο το διάστημα.

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
απόσταση από την 1.20
κυμάτωση1.80
f′(x) = x − 1.20·[1 + ½ ημ(1.80x)]
τιμή
·
8.000
διαφορά·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 10, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 11
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ·
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 10

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο (ii): «, άρα .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Σωστό αλλά ασθενές: το ζητούμενο φράγμα είναι το 8. Προκύπτει μόνο με ολοκλήρωση της ανισότητας στο , όπου .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ολοκλήρωση της στο (i), χωρίς την υπόθεση συνέχειας.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ερώτημα (i) δεν υποθέτει την συνεχή, άρα δεν εξασφαλίζεται η ολοκληρωσιμότητα ούτε η σχέση . Στο (i) το εργαλείο είναι το Θ.Μ.Τ.· η ολοκλήρωση ανήκει στο (ii), όπου προστίθεται η συνέχεια.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Μη γνήσια ανισότητα μετά την ολοκλήρωση.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η είναι συνεχής και γνησίως θετική σε όλο το , οπότε το ολοκλήρωμά της είναι γνησίως θετικό, όχι απλώς μη αρνητικό. Αυτό δικαιολογεί το «<» στο .

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ · ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ

Τρία βιβλία του Ιωάννη Γεωργαντζή

Οι «Σύνθετες Ασκήσεις», το βιβλίο με τις 222 επαναληπτικές ασκήσεις, και η σειρά θεωρίας «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» σε δύο τεύχη: το πρώτο κυκλοφορεί, το δεύτερο ετοιμάζεται. Και τα τρία από τις Εκδόσεις Διηνεκές.

ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ · ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ · ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ

Σύνθετες Ασκήσεις

222 ασκήσεις σε ελεύθερη σειρά, όπως τα θέματα των εξετάσεων, μέτριας και υψηλής δυσκολίας, σε όλη την ύλη των Μαθηματικών Προσανατολισμού. Κάθε λύση αναπτύσσεται αναλυτικά, με πλήρη αιτιολόγηση και προσεγμένη μαθηματική διατύπωση. Για μαθητές που έχουν ολοκληρώσει την ύλη και επιδιώκουν ουσιαστική επανάληψη ενόψει των Πανελλαδικών. Είκοσι πέντε από τις ασκήσεις παρουσιάζονται διαδραστικά στην καρτέλα «Σύνθετες Ασκήσεις».

222ΑΣΚΗΣΕΙΣ
338ΣΕΛΙΔΕΣ
25ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΕΣ
2ΟΜΑΔΕΣ Α΄ ΚΑΙ Β΄
Εξώφυλλο: Σύνθετες Ασκήσεις, Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού, Ιωάννης Γεωργαντζής, Εκδόσεις Διηνεκές
ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣ · ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΣΚΛΗΡΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟ · 17 × 24 CM · 338 ΣΕΛΙΔΕΣ
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΤΙΤΛΟΣ
Σύνθετες Ασκήσεις · Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Ιωάννης Γεωργαντζής
ΕΚΔΟΣΗ
Εκδόσεις Διηνεκές
ΣΕΛΙΔΕΣ
338 · σκληρό εξώφυλλο · 17 × 24 cm
ISBN
θα συμπληρωθεί
ΓΙΑ
Μαθητές Γ΄ Λυκείου της Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας και της Ομάδας Προσανατολισμού Σπουδών Οικονομίας και Πληροφορικής
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ · ΤΕΥΧΟΣ 1 · ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ

Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων

Πέντε αυτοτελείς Ομάδες ύλης: συναρτήσεις, όριο, συνέχεια, η έννοια της παραγώγου, κανόνες παραγώγισης. Κάθε μία με τη θεωρία της σε πλαίσια, λυμένες ασκήσεις με πλήρη αιτιολόγηση, ασκήσεις δοκιμασίας και δύο τρίωρα διαγωνίσματα, και όλες τις απαντήσεις στο τέλος.

321ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
112ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ
10ΤΡΙΩΡΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ
436ΣΕΛΙΔΕΣ
Εξώφυλλο: Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου, Τεύχος 1, Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων, Ιωάννης Γεωργαντζής, Εκδόσεις Διηνεκές
ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣ · ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ · 1
436 ΣΕΛΙΔΕΣ · ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ
ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ

Πέντε Ομάδες, όλη η εισαγωγή στην Ανάλυση

Από την έννοια της συνάρτησης μέχρι τους κανόνες παραγώγισης. Οι αριθμοί παραπέμπουν στις σελίδες του βιβλίου· κάθε Ομάδα συνδέεται με την αντίστοιχη ενότητα της καρτέλας Θεωρία.

01
ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΣΕΛ. 1 ΕΩΣ 52

Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων

Έννοια και πεδίο ορισμού, γραφική παράσταση, ισότητα και πράξεις, σύνθεση, μονοτονία και ακρότατα, συνάρτηση «1-1» και αντίστροφη.

Α.1 Έννοια, πεδίο ορισμού5Α.2 Γραφική παράσταση10Α.3 Ισότητα, πράξεις15Α.4 Σύνθεση19Α.5 Μονοτονία, ακρότατα24Α.6 «1-1», αντίστροφη29Δοκιμασίας41Διαγωνίσματα49, 51
82ΑΣΚΗΣΕΙΣΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ →
02
ΟΜΑΔΑ Β΄ · ΣΕΛ. 53 ΕΩΣ 134

Όριο Συνάρτησης

Η έννοια του ορίου στο x₀, ιδιότητες και πράξεις, όριο και διάταξη, κριτήριο παρεμβολής, τριγωνομετρικά όρια, αλλαγή μεταβλητής, μη πεπερασμένο όριο, όριο στο άπειρο.

Β.1 Έννοια του ορίου στο x₀56Β.2 Ιδιότητες, πράξεις61Β.3 Όριο και διάταξη, κριτήριο παρεμβολής75Β.4 Τριγωνομετρικά όρια85Β.5 Σύνθετη, αλλαγή μεταβλητής92Β.6 Μη πεπερασμένο όριο98Β.7 Όριο στο άπειρο105Δοκιμασίας121Διαγωνίσματα131, 133
111ΑΣΚΗΣΕΙΣΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ →
03
ΟΜΑΔΑ Γ΄ · ΣΕΛ. 135 ΕΩΣ 192

Συνέχεια Συνάρτησης

Ορισμός της συνέχειας, πράξεις με συνεχείς συναρτήσεις, Θεώρημα Bolzano, Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών, Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής.

Γ.1 Ορισμός της συνέχειας138Γ.2 Πράξεις146Γ.3 Θεώρημα Bolzano154Γ.4 Θ. Ενδιάμεσων Τιμών169Γ.5 Θ. Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής174Δοκιμασίας181Διαγωνίσματα188, 190
84ΑΣΚΗΣΕΙΣΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ →
04
ΟΜΑΔΑ Δ΄ · ΣΕΛ. 193 ΕΩΣ 242

Η Έννοια της Παραγώγου

Ορισμός παραγώγου, παράγωγος και συνέχεια, παράγωγοι βασικών συναρτήσεων, εφαπτομένη και κλίση καμπύλης, παράγωγοι ανώτερης τάξης.

Δ.1 Ορισμός παραγώγου196Δ.2 Παράγωγος και συνέχεια208Δ.3 Βασικές συναρτήσεις216Δ.4 Εφαπτομένη, κλίση224Δ.5 Ανώτερης τάξης229Δοκιμασίας234Διαγωνίσματα238, 240
63ΑΣΚΗΣΕΙΣΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ →
05
ΟΜΑΔΑ Ε΄ · ΣΕΛ. 243 ΕΩΣ 314

Κανόνες Παραγώγισης

Παράγωγος αθροίσματος, γινομένου, πηλίκου, σύνθετης συνάρτησης, εφαπτομένη γραφικής παράστασης, ρυθμός μεταβολής.

Ε.1 Άθροισμα246Ε.2 Γινόμενο253Ε.3 Πηλίκο265Ε.4 Σύνθετη συνάρτηση270Ε.5 Εφαπτομένη280Ε.6 Ρυθμός μεταβολής295Δοκιμασίας306Διαγωνίσματα310, 312
93ΑΣΚΗΣΕΙΣΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ →
06
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ, ΛΥΣΕΙΣ · ΣΕΛ. 315 ΕΩΣ 426

Όλες οι δοκιμασίες και τα διαγωνίσματα, λυμένα

Στο πάνω μέρος κάθε σελίδας λύσεων αναγράφεται η Ομάδα, ώστε να βρίσκεις αμέσως αυτό που ψάχνεις.

112ΛΥΣΕΙΣ ΚΑΙ 10 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ
Η ΜΕΘΟΔΟΣ

Κάθε Ομάδα, πέντε βήματα

Η ίδια διαδρομή επαναλαμβάνεται σε όλες τις Ομάδες, ώστε ο μαθητής να ξέρει πάντα πού βρίσκεται και τι ακολουθεί.

1

ΟΡΙΣΜΟΙ, ΘΕΩΡΙΑ

Η θεωρία συγκεντρωμένη σε πλαίσια: ορισμοί, θεωρήματα, παρατηρήσεις και όσα «ΘΥΜΗΣΟΥ» χρειάζονται στις λύσεις.

2

ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Ανά ενότητα, με πλήρη αιτιολόγηση σε κάθε βήμα, και «ΣΚΕΠΤΙΚΟ» εκεί όπου μετράει ο τρόπος σκέψης.

3

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ

Άλυτες ασκήσεις για προπόνηση, κλιμακούμενης δυσκολίας, με τις λύσεις τους στο τέλος του βιβλίου.

4

ΔΥΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ

Θέματα Α έως Δ, διάρκεια 3 ώρες, σύνολο 100 μονάδες: η δομή της εξέτασης, σε δύο σελίδες το καθένα.

5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ, ΛΥΣΕΙΣ

Πλήρεις λύσεις για όλες τις δοκιμασίες και τα διαγωνίσματα, με ένδειξη Ομάδας σε κάθε σελίδα για γρήγορη εύρεση.

«Καθιερώστε ένα συγκεκριμένο τρίωρο, στο οποίο θα ασχολείστε με κάθε διαγώνισμα, και στη συνέχεια ελέγξτε τις απαντήσεις σας με τις υποδειγματικές λύσεις των Θεμάτων.»ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣ · ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ
ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ξεφύλλισέ το

Εννέα πραγματικές σελίδες από το τεύχος: το άνοιγμα της Ομάδας Α΄, θεωρία, λυμένες ασκήσεις, δοκιμασίες, διαγώνισμα, όρια, Bolzano, ορισμός παραγώγου και απαντήσεις. Πάτησε πάνω σε μια σελίδα για μεγέθυνση.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΤΙΤΛΟΣ
Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου · Τεύχος 1: Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Ιωάννης Γεωργαντζής
ΕΚΔΟΣΗ
Εκδόσεις Διηνεκές
ΣΕΛΙΔΕΣ
436
ISBN
θα συμπληρωθεί
ΓΙΑ
Μαθητές Γ΄ Λυκείου της Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας και της Ομάδας Προσανατολισμού Σπουδών Οικονομίας και Πληροφορικής
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ · ΤΕΥΧΟΣ 2 · ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ

Έρχεται το δεύτερο τεύχος

Η συνέχεια της σειράς «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου», υπό συγγραφή. Τα περιεχόμενα και η ημερομηνία κυκλοφορίας θα ανακοινωθούν εδώ. Μέχρι τότε, το Τεύχος 1 καλύπτει συναρτήσεις, όρια, συνέχεια και παράγωγο.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΖΗΣΤΕΥΧΟΣ2ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ · 2
ΣΥΝΤΟΜΑ · ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ
ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ · ΔΙΑΘΕΣΗ · ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Πώς θα τα αποκτήσεις

Συμπλήρωσε τη φόρμα: ανοίγει έτοιμο email προς τις Εκδόσεις Διηνεκές με το βιβλίο, την ποσότητα και τα στοιχεία σου, και θα λάβεις απάντηση με τα στοιχεία πληρωμής και αποστολής. Ή ζήτησέ τα στο βιβλιοπωλείο σου, με τον τίτλο και τον εκδότη.

ΦΟΡΜΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑΣ

Τα στοιχεία δεν αποθηκεύονται εδώ· μπαίνουν μόνο στο email που θα στείλεις εσύ από το πρόγραμμα αλληλογραφίας σου.

ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ

Ζήτησέ τα με τον τίτλο και τον εκδότη

Κάθε βιβλιοπωλείο μπορεί να τα παραγγείλει για λογαριασμό σου. Οι κωδικοί ISBN θα προστεθούν εδώ μόλις εκδοθούν.

Σύνθετες Ασκήσεις · Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου Προσανατολισμού
Ιωάννης Γεωργαντζής · Εκδόσεις Διηνεκές · 338 σελ.

ISBN: θα συμπληρωθεί

Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου · Τεύχος 1: Βασικές Έννοιες Συναρτήσεων
Ιωάννης Γεωργαντζής · Εκδόσεις Διηνεκές · 436 σελ.

ISBN: θα συμπληρωθεί
ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

Για παραγγελίες για την τάξη σας ή για ενημερωτικό αντίτυπο, χρησιμοποιήστε τη φόρμα και σημειώστε την ιδιότητά σας και το σχολείο ή το φροντιστήριο. Το μήνυμα φτάνει απευθείας στις Εκδόσεις Διηνεκές.

ΤΕΛΙΚΟ QUIZ ΘΕΩΡΙΑΣ

Πενήντα ερωτήσεις

Σωστό ή Λάθος και πολλαπλής επιλογής, σε όλη την ύλη της Ανάλυσης, με υψηλή δυσκολία: κάθε ερώτηση κρύβει μια συνηθισμένη παρανόηση. Στο τέλος παίρνεις βαθμολογία, θέση στην κατάταξη και διάγνωση των ενοτήτων που χρειάζονται περισσότερη προσοχή.

50 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ · 8 ΕΝΟΤΗΤΕΣ
εφαπτομένη …

Ο χρόνος μετρά από την έναρξη. Οι απαντήσεις αποθηκεύονται στη συσκευή σου μέχρι την υποβολή. Μπορείς να επαναλάβεις το quiz· στην κατάταξη μετρά η καλύτερη επίδοσή σου.

ΚΑΤΑΤΑΞΗ

Quiz: οι καλύτερες επιδόσεις

Οι συμμετοχές στο τελικό quiz θεωρίας, με τη βαθμολογία στις 50 ερωτήσεις και τον χρόνο. Για κάθε συμμετέχοντα μετρά η καλύτερη επίδοσή του.

Φόρτωση…
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Επικοινωνία

Ερωτήσεις για τα βιβλία, τον ιστότοπο, ή συνεργασίες με φροντιστήρια και σχολεία. Στείλε μας μήνυμα και θα απαντήσουμε.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΗΝΕΚΕΣ

Η φόρμα ανοίγει το πρόγραμμα αλληλογραφίας σου με έτοιμο μήνυμα, το οποίο στέλνεις εσύ. Το μήνυμα φτάνει απευθείας στις εκδόσεις και τα στοιχεία σου χρησιμοποιούνται μόνο για την απάντηση.

ΑΣΚΗΣΗ 11 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ, ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΑ

Μονοτονία, σύνολο τιμών και ένα φράγμα γινομένου

Η παράγωγος της γράφεται ως , άρα είναι θετική παντού και η γνησίως αύξουσα. Τα όρια στα άκρα του δίνουν το σύνολο τιμών, ενώ το γινόμενο ανάγεται στη συνάρτηση , που μεγιστοποιείται ακριβώς όταν .

11

Θεωρούμε τη συνάρτηση .

  1. i)
    Να μελετήσετε τη συνάρτηση ως προς τη μονοτονία στο πεδίο ορισμού της .
  2. ii)
    Να βρείτε το σύνολο τιμών της .
  3. iii)
    Να αποδείξετε ότι για κάθε ισχύει
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Το γινόμενο . Τι προβλέπεις για την τιμή του στο σε σχέση με τις υπόλοιπες τιμές;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ i, ii · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ

Η δεν μηδενίζεται ποτέ

Σύρε το σημείο κατά μήκος της καμπύλης: η κλίση της εφαπτομένης μένει πάντοτε θετική, όσο μικρή κι αν γίνεται κοντά στο 0. Στη δεύτερη προβολή φαίνεται η ίδια η , με ελάχιστη τιμή που πλησιάζει το 0 χωρίς να το αγγίζει. Το σύνολο τιμών προκύπτει από τα όρια στο (ίσο με 0) και στο (ίσο με ), σε συνδυασμό με τη συνέχεια και τη μονοτονία.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 11 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.50
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 11, ΛΥΣΗ (i), (ii) · ΣΕΛ. 11-12
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΠΗΛΙΚΟΥ · · DE L’HÔPITAL
ΕΡΩΤΗΜΑ iii · ΤΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ

Δύο σημεία, και , και ένα φράγμα

Επειδή , το γινόμενο απλοποιείται στην , που δεν εξαρτάται από το παρά μόνο μέσω του . Μετακίνησε το : το γινόμενο πλησιάζει το μόνο όταν το πλησιάζει το 1, από όποια πλευρά κι αν έρχεσαι.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ
x = 2.50
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
γινόμενο·
φράγμα 0.250
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 11, ΛΥΣΗ (iii) · ΣΕΛ. 12
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΤΗΣ · ΟΛΙΚΟ ΜΕΓΙΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 11

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

« επειδή ο αριθμητής είναι θετικός», χωρίς αιτιολόγηση.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η θετικότητα φαίνεται μόνο μετά τη συμπλήρωση τετραγώνου: . Ένα τριώνυμο με αρνητική διακρίνουσα και θετικό συντελεστή είναι θετικό, αλλά αυτό πρέπει να ειπωθεί.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Σύνολο τιμών από τα όρια μόνο.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Τα όρια 0 και δεν αρκούν: χρειάζεται η συνέχεια και η γνήσια μονοτονία της στο για να συμπεράνουμε , και μάλιστα ανοικτό διάστημα, αφού τα όρια δεν είναι τιμές της .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο (iii): .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Είναι , άρα . Το λάθος αντιμεταθέτει τον λογάριθμο με το αντίστροφο, κάτι που δεν ισχύει.

ΑΣΚΗΣΗ 12 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · Θ.Μ.Τ. ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΙ Θ. BOLZANO

Θεώρημα Μέσης Τιμής στην αρχική και ρίζα της

Η αρχική είναι παραγωγίσιμη με , οπότε το Θ.Μ.Τ. εφαρμόζεται στην στα και . Οι δύο κλίσεις χορδών είναι και : αντίθετες ή και οι δύο μηδέν. Έτσι οι τιμές , είναι ετερόσημες ή μηδέν, και το θεώρημα Bolzano δίνει ρίζα της .

12

Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση , με και . Έστω μια αρχική της για την οποία ισχύει:

(1)

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    υπάρχουν , με , για τα οποία ισχύει
  2. ii)
    η γραφική παράσταση της τέμνει τον άξονα σε τουλάχιστον ένα σημείο.
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η ικανοποιεί . Τι συνδέει τις κλίσεις των χορδών της στα και ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Θ.Μ.Τ. ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ

Δύο χορδές, δύο παράλληλες εφαπτόμενες

Εδώ και , ενώ η είναι μια κυβική με και ρυθμιζόμενη τρίτη ρίζα (ο τύπος της φαίνεται στο γράφημα). Μετακίνησε το : στο το Θ.Μ.Τ. δίνει με και στο δίνει με . Το άθροισμα των δύο ποσοτήτων είναι μηδέν, όποια κι αν διαλέξεις.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 12 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
β = 1.60
η τρίτη ρίζα της 2.60
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
·
άθροισμα·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 12, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 13
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · Θ.Μ.Τ. ΣΤΑ ΚΑΙ · ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΚΑΤΑ ΜΕΛΗ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΣΤΗ ΡΙΖΑ

Δύο ορθογώνια με μηδενικό συνολικό εμβαδόν

Οι ποσότητες και είναι προσημασμένα εμβαδά ορθογωνίων με ύψη , , ίσα με τα ολοκληρώματα της στα δύο διαστήματα. Αφού το άθροισμά τους είναι μηδέν, είτε είτε τα δύο ύψη είναι ετερόσημα: τότε η συνεχής αλλάζει πρόσημο στο και, από το θεώρημα Bolzano, μηδενίζεται σε κάποιο ανάμεσά τους.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ
β = 1.60
η τρίτη ρίζα της 2.60
τιμή
·
·
·
ρίζα της ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 12, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 13
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ · Θ. BOLZANO ΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 12

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. στην .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Για την γνωρίζουμε μόνο ότι είναι συνεχής, όχι παραγωγίσιμη. Το Θ.Μ.Τ. εφαρμόζεται στην αρχική , που είναι παραγωγίσιμη με .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παράλειψη της αιτιολόγησης .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ζητούμενο απαιτεί ρητά . Επειδή και , είναι , και η ανισότητα πρέπει να γραφεί.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο (ii): «τα , είναι ετερόσημα» χωρίς τη διάκριση περιπτώσεων.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Από προκύπτει ετερόσημο μόνο αν . Αν , η ρίζα είναι το ίδιο το . Το θεώρημα Bolzano χρειάζεται γνήσια ανισότητα .

ΑΣΚΗΣΗ 13 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ

Κέντρο συμμετρίας και μηδενικό ολοκλήρωμα

Η αντικατάσταση αλλάζει το πρόσημο του και αφήνει αναλλοίωτο το , οπότε : η καμπύλη έχει κέντρο συμμετρίας το . Σε κάθε διάστημα , συμμετρικό ως προς το 1, τα δύο προσημασμένα εμβαδά αλληλοαναιρούνται, όπως δείχνει και η αντικατάσταση στο ολοκλήρωμα.

13

Έστω η συνάρτηση , με . Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    για κάθε ,(1)
  2. ii)
    για κάθε .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η . Ποια συμμετρία περιμένεις για τη γραφική της παράσταση;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Η ΣΧΕΣΗ

Το σημείο ως κέντρο συμμετρίας

Σύρε το : το σημείο και το σημείο έχουν πάντοτε μέσο το . Στη δεύτερη προβολή, η καμπύλη σχεδιάζεται πάνω στη και ταυτίζεται με αυτήν: αυτό ακριβώς λέει η σχέση (1).

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 13 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.85
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
άθροισμα·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 13, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 14
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΣΕ ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

Δύο εμβαδά που αλληλοαναιρούνται

Μετακίνησε το : το χωρίο στο βρίσκεται κάτω από τον άξονα και το χωρίο στο πάνω από αυτόν, με ίσα εμβαδά λόγω της συμμετρίας. Το ολοκλήρωμα, ως προσημασμένο εμβαδόν, είναι μηδέν για κάθε , ακόμη και για αρνητικό , όπου τα άκρα απλώς εναλλάσσονται.

ΤΟ · ΔΙΑΣΤΗΜΑ
α = 0.80
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 13, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 14
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ · ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΑΚΡΩΝ ·
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 13

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Αντικατάσταση χωρίς το και χωρίς εναλλαγή άκρων.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Με είναι , και όταν το τρέχει από ως , το τρέχει από ως . Οι δύο αλλαγές μαζί δίνουν το ίδιο ολοκλήρωμα με αντίθετο πρόσημο, απ’ όπου .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η είναι περιττή, άρα το ολοκλήρωμα είναι μηδέν.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η δεν είναι περιττή: το κέντρο συμμετρίας είναι το , όχι η αρχή. Το ολοκλήρωμα μηδενίζεται σε διαστήματα συμμετρικά ως προς το 1, ενώ π.χ. δεν είναι μηδέν.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Απόδειξη της (1) μόνο για ή έλεγχος σε ένα παράδειγμα.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η σχέση (1) είναι ταυτότητα και αποδεικνύεται αλγεβρικά για κάθε . Το (ii) ισχύει για κάθε , και για αρνητικό τα άκρα απλώς εναλλάσσονται.

ΑΣΚΗΣΗ 14 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ

Παρεμβολή, εφαπτομένη στον άξονα και ένα όριο

Δεν γνωρίζουμε αν η είναι παραγωγίσιμη· ξέρουμε μόνο ότι εγκλωβίζεται ανάμεσα στις και , που έχουν κοινή εφαπτομένη στο . Το κριτήριο παρεμβολής στους λόγους μεταβολής δίνει . Για την προκύπτει , δηλαδή εφαπτομένη τον άξονα , και το όριο του (iii) είναι γινόμενο δύο ορίων λόγων μεταβολής.

14

Έστω συνεχής συνάρτηση και μια αρχική της , για τις οποίες ισχύουν:

  • ,(1)
  • , για κάθε ,(2)

και ορίζεται η συνάρτηση με τύπο

  1. i)
    Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη στο .
  2. ii)
    Να αποδείξετε ότι η γραφική παράσταση της εφάπτεται του άξονα στο .
  3. iii)
    Να υπολογίσετε το όριο
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η εγκλωβίζεται ανάμεσα στις και , που έχουν κοινή εφαπτομένη στο . Τι προβλέπεις για την ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΣΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ

Μια «οποιαδήποτε» ανάμεσα στις και

Η εδώ ταλαντώνεται ελεύθερα μέσα στη λωρίδα (ρύθμισε την κυμάτωση). Ό,τι κι αν κάνει, η χορδή από το προς το έχει κλίση ανάμεσα σε και 1, και τα δύο αυτά φράγματα τείνουν στο 1 όταν . Άρα η είναι παραγωγίσιμη στο 1 με , χωρίς καμία υπόθεση παραγωγισιμότητας.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 14 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.000
κυμάτωση της μέσα στη λωρίδα3.0
f(x) = ln x + (x − 1 − ln x)·[½ + ½ ημ(3.0(x − 1))]
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
1.000
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 14, ΛΥΣΗ (i) · ΣΕΛ. 15
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΑΠΟ ΤΗ (2) · ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΜΕ · Κ.Π. · DE L’HÔPITAL
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ii, iii · Η ΚΑΙ ΤΟ ΟΡΙΟ

Η ακουμπά τον άξονα και το όριο γίνεται

Με , η έχει και : η εφάπτεται του άξονα . Στη δεύτερη προβολή, ο λόγος είναι γινόμενο του και του .

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ
x = 1.600
κυμάτωση της 3.0
f(x) = ln x + (x − 1 − ln x)·[½ + ½ ημ(3.0(x − 1))]
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
τιμή
·
·
·
γινόμενο·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 14, ΛΥΣΗ (ii), (iii) · ΣΕΛ. 15-16
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · · ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΟΡΙΩΝ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 14

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παραγώγιση της ανισότητας (2) για την εύρεση της .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Οι ανισότητες δεν παραγωγίζονται: από δεν προκύπτει . Η δεν είναι καν γνωστό ότι παραγωγίζεται· η βρίσκεται με τον ορισμό και το κριτήριο παρεμβολής.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ανάγνωση του ως .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η μεταβλητή ολοκλήρωσης είναι το , οπότε το είναι σταθερά και βγαίνει έξω: το ολοκλήρωμα ισούται με . Η λάθος ανάγνωση αλλάζει εντελώς την .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Κανόνας de l’Hôpital στο όριο του (iii).

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ο κανόνας απαιτεί παραγωγισιμότητα κοντά στο 1, που για την δεν είναι γνωστή (μόνο στο 1). Το όριο υπολογίζεται ως γινόμενο δύο ορίων λόγων μεταβολής: .

ΑΣΚΗΣΗ 15 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΣΗΜΕΙΟΥ ΑΠΟ ΚΑΜΠΥΛΗ

Ελάχιστη απόσταση σημείου από καμπύλη

Η απόσταση ελαχιστοποιείται μαζί με το τετράγωνό της . Η είναι θετική, οπότε η είναι γνησίως αύξουσα, με όρια και : μηδενίζεται σε ακριβώς ένα , όπου η παρουσιάζει το μοναδικό ολικό ελάχιστό της. Γεωμετρικά, στο σημείο αυτό το ευθύγραμμο τμήμα είναι κάθετο στην εφαπτομένη της καμπύλης.

15

Έστω η συνάρτηση , με . Να αποδείξετε ότι υπάρχει ένα μοναδικό σημείο της γραφικής παράστασης της , του οποίου η απόσταση από το σημείο είναι ελάχιστη.

ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Στο σημείο της καμπύλης που απέχει ελάχιστα από το , το ευθύγραμμο τμήμα και η εφαπτομένη της καμπύλης στο :

Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΘΩΣ ΤΟ ΚΙΝΕΙΤΑΙ

Το τμήμα και η εφαπτομένη στο

Σύρε το πάνω στην καμπύλη . Ο κύκλος με κέντρο το και ακτίνα τέμνει την καμπύλη όσο η απόσταση δεν είναι η ελάχιστη· στη θέση του ελαχίστου απλώς την αγγίζει, και το γίνεται κάθετο στην εφαπτομένη. Αυτό δεν είναι σύμπτωση: η παράγωγος της είναι το διπλάσιο του εσωτερικού γινομένου του διανύσματος με το διάνυσμα της εφαπτομένης.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 15 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.30
τιμή
·
·
γωνία -εφαπτομένης·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 15, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 16
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · Η √ ΕΙΝΑΙ ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ
ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ · ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ

Γιατί το ελάχιστο είναι ακριβώς ένα

Η είναι γνησίως αύξουσα, επειδή . Τα όρια της στο και στο είναι και , οπότε το σύνολο τιμών της είναι όλο το και η έχει ακριβώς μία ρίζα . Αριστερά του η φθίνει, δεξιά αυξάνει: μοναδικό ολικό ελάχιστο.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ
x = 0.50
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 15, ΑΠΟΔΕΙΞΗ · ΣΕΛ. 16
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΤΑ · ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΡΙΖΑ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ⇒ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 15

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ελαχιστοποίηση της ρίζας αντί του τετραγώνου της απόστασης.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Επιτρέπεται, αλλά περιπλέκει: η √ είναι γνησίως αύξουσα, οπότε η απόσταση και το τετράγωνό της ελαχιστοποιούνται στο ίδιο σημείο. Η είναι πολύ πιο βολική στην παραγώγιση.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ύπαρξη ρίζας της με Bolzano και άμεσο συμπέρασμα μοναδικότητας.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το θεώρημα Bolzano δίνει ύπαρξη. Η μοναδικότητα της ρίζας προκύπτει από τη γνήσια μονοτονία της , που εξασφαλίζεται από το .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Μοναδικό κρίσιμο σημείο, άρα μοναδικό ελάχιστο» χωρίς πρόσημα.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Χρειάζεται ότι η είναι αρνητική αριστερά του και θετική δεξιά. Εδώ αυτό προκύπτει από τη γνήσια αύξηση της και το · τότε η φθίνει στο και αυξάνει στο .

ΑΣΚΗΣΗ 16 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΟΛΙΚΟ ΜΕΓΙΣΤΟ ΚΑΙ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΕΜΝΟΝΤΑΙ

Ένα φράγμα που κρατά δύο καμπύλες χωριστά

Η παράγωγος της έχει το πρόσημο της βοηθητικής , που είναι γνησίως φθίνουσα και μηδενίζεται μόνο στο 1: η ανεβαίνει ως το 1 και κατεβαίνει μετά, άρα παντού. Το φράγμα αυτό είναι ό,τι χρειάζεται για το δεύτερο ερώτημα: η εξίσωση ισοδυναμεί με , όπου το αριστερό μέλος δεν ξεπερνά το 2 και το δεξί δεν πέφτει κάτω από το 3.

16

Δίνονται οι συναρτήσεις ορισμένες στο με

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    η στο παρουσιάζει ολικό μέγιστο, και να το υπολογίσετε,
  2. ii)
    οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων και δεν έχουν κοινά σημεία.
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η μοιάζει με ευθεία κλίσης 2 και η με παραβολή. Καθώς το διατρέχει το , οι δύο καμπύλες:

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Η ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΗΣ

Το ολικό μέγιστο στο

Η παράγωγος είναι με . Ο παράγοντας είναι θετικός, άρα το πρόσημο της είναι το πρόσημο της . Η είναι γνησίως φθίνουσα και : θετική πριν το 1, αρνητική μετά. Σύρε το και δες την κλίση της εφαπτομένης να αλλάζει πρόσημο ακριβώς εκεί.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 16 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.20
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 16, ΛΥΣΗ (i) · ΣΕΛ. 17-18
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΠΗΛΙΚΟΥ · ΠΡΟΣΗΜΟ ΜΕΣΩ ΒΟΗΘΗΤΙΚΗΣ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ⇒ ΑΚΡΟΤΑΤΟ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΚΡΑΤΑ ΤΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΧΩΡΙΣΤΑ

Γιατί οι και δεν συναντιούνται

Κοινό σημείο θα σήμαινε , δηλαδή . Το αριστερό μέλος είναι το πολύ 2 (από το ερώτημα i), το δεξί τουλάχιστον 3. Η διαφορά δεν πέφτει ποτέ κάτω από 1· το «στενότερο» σημείο είναι το , όπου η παραβολή είναι στο ελάχιστό της και η στο μέγιστό της.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.70
τιμή
·
·
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 16, ΛΥΣΗ (ii) · ΣΕΛ. 18
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΚΟΙΝΑ ΣΗΜΕΙΑ ⇔ ΛΥΣΗ ΤΗΣ · ΦΡΑΓΜΑ ·
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 16

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα στο 1 υπάρχει μέγιστο.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ο μηδενισμός της παραγώγου είναι αναγκαία συνθήκη, όχι ικανή, και δεν λέει αν πρόκειται για μέγιστο, ελάχιστο ή τίποτα. Χρειάζεται η μονοτονία εκατέρωθεν: στο και στο , που εδώ διαβάζεται από το πρόσημο της . Το «ολικό» μάλιστα απαιτεί ότι η μονοτονία ισχύει σε όλο το πεδίο ορισμού, όχι μόνο κοντά στο 1.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Έλεγχος ότι ή ότι για μερικές τιμές.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ζητούμενο αφορά κάθε . Δοκιμές σε μεμονωμένα σημεία δεν αποκλείουν κοινό σημείο αλλού. Η απόδειξη περνά από την ισοδύναμη εξίσωση και από ένα φράγμα που ισχύει παντού: .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Πρόσημο της απευθείας από την παράγωγο πηλίκου, χωρίς να απομονωθεί η .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η περιέχει λογάριθμο και ρητό όρο μαζί· η ανίσωση δεν λύνεται αλγεβρικά. Ο δρόμος του βιβλίου: βγάζεις κοινό παράγοντα τον θετικό όρο , και μελετάς τη με τη δική της παράγωγο, που έχει προφανές πρόσημο. Έτσι η μονοτονία της μεταφέρει το πρόσημο μέσω της τιμής .

ΑΣΚΗΣΗ 17 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΣΤΑΘΕΡΟ ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΙ ΔΥΟ ΤΙΜΕΣ Θ.Μ.Τ. ΤΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ

Μια φθίνουσα καμπύλη που διασχίζει τη διχοτόμο μία φορά

Η υπόθεση αποφασίζει τη φορά της μονοτονίας: η είναι γνησίως φθίνουσα. Τότε η ξεκινά θετική, τελειώνει αρνητική και φθίνει, άρα μηδενίζεται ακριβώς μία φορά: ένα μόνο κοινό σημείο με τη διχοτόμο . Στο δεύτερο ερώτημα η αρχική έχει παράγωγο την , γνησίως φθίνουσα· το Θ.Μ.Τ. σε καθένα από τα και δίνει από ένα μοναδικό , και η πρόσθεση των δύο ισοτήτων δίνει τη ζητούμενη σχέση.

17

Δίνεται η συνεχής και γνησίως μονότονη συνάρτηση , με , για την οποία ισχύει ότι και . Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    η τέμνει τη διχοτόμο της 1ης γωνίας των αξόνων σε ένα μόνο σημείο,
  2. ii)
    εάν είναι μια αρχική συνάρτηση της , τότε για κάθε υπάρχουν μόνο δύο τιμές για τις οποίες ισχύει:
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η είναι συνεχής και γνησίως μονότονη στο , με και . Πόσα κοινά σημεία έχει η με τη διχοτόμο ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΤΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ

Ένα μόνο κοινό σημείο με τη διχοτόμο

Εδώ , και η είναι η ευθεία συν ένα πολλαπλάσιο του , που μηδενίζεται στα άκρα (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο). Για κάθε καμπύλωση στο η είναι γνησίως φθίνουσα με και · χωρίς καμπύλωση είναι η ίδια η ευθεία. Η ξεκινά από και καταλήγει στο : ως γνησίως φθίνουσα μηδενίζεται μία μόνο φορά, στο όπου η διασχίζει τη διχοτόμο.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 17 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΑΜΠΥΛΩΣΗ
καμπύλωση 0.18
f(x) = 5 − x + 0.18(x − 1)(x − 4)
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.70
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 17, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 19
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΦΟΡΑ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΣΤΑ ΑΚΡΑ · Θ. BOLZANO ΣΤΗ · ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · Θ.Μ.Τ. ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ , ΣΕ ΔΥΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ

Δύο ορθογώνια που μοιράζονται την

Η είναι αρχική της : , γνησίως φθίνουσα. Κόψε το στο . Το Θ.Μ.Τ. στο δίνει με και στο δίνει με . Γεωμετρικά, το ορθογώνιο με βάση το και ύψος έχει το εμβαδόν του χωρίου κάτω από τη στο · το ίδιο και το δεύτερο. Επειδή η είναι γνησίως φθίνουσα, κάθε ύψος πιάνεται μία μόνο φορά· γι' αυτό «μόνο δύο τιμές». Πρόσθεσε τις δύο ισότητες.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
γ = 2.20
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΑΜΠΥΛΩΣΗ
καμπύλωση 0.18
f(x) = 5 − x + 0.18(x − 1)(x − 4)
τιμή
·
·
·
·
άθροισμα·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 17, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 19-20
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · Θ.Μ.Τ. ΣΤΑ ΚΑΙ · ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΤΗΣ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 17

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η είναι γνησίως μονότονη, άρα αύξουσα.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η φορά της μονοτονίας δεν δίνεται· βγαίνει από τις τιμές στα άκρα. Επειδή και , η είναι γνησίως φθίνουσα. Όλη η συνέχεια της απόδειξης, από τη μονοτονία της ως τη μοναδικότητα των , , στηρίζεται ακριβώς σε αυτό.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Το Θ. Bolzano δίνει ρίζα της · η είναι μονότονη, άρα η ρίζα είναι μοναδική.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η μοναδικότητα αφορά τη , όχι την . Η είναι γνησίως φθίνουσα επειδή και η και η είναι φθίνουσες. Αν η ήταν αύξουσα, η διαφορά δεν θα ήταν κατ' ανάγκην μονότονη, και η εξίσωση θα μπορούσε να έχει πολλές ρίζες.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Θ.Μ.Τ. στην σε ολόκληρο το : «υπάρχει με ».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Σωστό, αλλά δεν είναι η ζητούμενη μορφή: το απαιτεί Θ.Μ.Τ. σε δύο διαστήματα, και , και μετά πρόσθεση. Το «μόνο δύο τιμές» θέλει επιπλέον επιχείρημα: η είναι γνησίως φθίνουσα, άρα κάθε μέση τιμή πιάνεται σε ένα μόνο σημείο του αντίστοιχου διαστήματος.

ΑΣΚΗΣΗ 18 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΣΧΕΣΗ ΚΑΙ ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ

Μια σχέση που κρύβει εκθετική, και ένα ελάχιστο ανάμεσα σε δύο ρίζες

Η σχέση λέει ότι η ικανοποιεί , άρα · η τιμή διαλέγει και η συνέχεια στο 0 κλείνει τον τύπο . Η μηδενίζεται στο 0 και στο 1, οπότε το Θ. Rolle δίνει ρίζα της στο · επειδή , η είναι γνησίως αύξουσα, η ρίζα είναι μοναδική και το είναι ολικό ελάχιστο.

18

Για τη συνεχή συνάρτηση , με , ισχύει:

γιακάθε

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    , με ,
  2. ii)
    υπάρχει μοναδικό , για το οποίο ισχύει , για κάθε .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η μηδενίζεται στο 0 και στο 1. Ανάμεσά τους, στο , η :

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΑΠΟ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ

Η οικογένεια και η συνθήκη που διαλέγει το

Γράψε . Η σχέση της άσκησης γίνεται , και οι μόνες συναρτήσεις με αυτή την ιδιότητα είναι οι , οπότε . Κάθε τιμή του ικανοποιεί τη σχέση· η πληροφορία είναι αυτή που ξεχωρίζει μία καμπύλη: , δηλαδή . Σύρε το και δες το σημείο να πέφτει πάνω στον άξονα μόνο για τη σωστή τιμή.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 18 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΣΤΑΘΕΡΑ
c = 0.500
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.20
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 18, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 20-21
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΑΡΧΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ · ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ 0 ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΙΜΗ
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ROLLE, ΜΟΝΟΤΟΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ, ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ

Ανάμεσα σε δύο ρίζες, μία μόνο ρίζα της

Η είναι συνεχής στο , παραγωγίσιμη στο και , οπότε το Θ. Rolle δίνει με . Το Rolle όμως δίνει ύπαρξη, όχι μοναδικότητα· αυτή έρχεται από τη , που κάνει την γνησίως αύξουσα σε όλο το : αρνητική πριν το , θετική μετά. Σύρε το και δες την εφαπτομένη να γίνεται οριζόντια μία μόνο φορά.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.10
τιμή
·
·
·
· ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 18, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 21
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ. ROLLE ΣΤΟ · ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ · ΠΡΟΣΗΜΟ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ⇒ ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 18

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Από προκύπτει .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η έχει παράγωγο , όχι · δεν ικανοποιεί τη σχέση. Το «» πρέπει πρώτα να απορροφηθεί: η έχει , και οι λύσεις της είναι . Μετά η δίνει .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Ο τύπος «ισχύει για », χωρίς λέξη για το 0.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η σχέση της άσκησης ισχύει μόνο για , άρα και ο τύπος αποδεικνύεται πρώτα για . Η τιμή στο 0 έρχεται από τη συνέχεια: , που συμφωνεί με τον τύπο. Χωρίς αυτό το βήμα το ερώτημα (i) μένει μισό.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Το Rolle δίνει με , άρα εκεί η έχει ελάχιστο.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το Rolle δίνει ύπαρξη ρίζας της , όχι είδος ακροτάτου ούτε μοναδικότητα. Χρειάζεται η : η είναι γνησίως αύξουσα, άρα η ρίζα είναι μοναδική και η είναι αρνητική στο και θετική στο . Μόνο έτσι το ελάχιστο είναι ολικό, δηλαδή για κάθε , όχι μόνο κοντά στο .

ΑΣΚΗΣΗ 19 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ

Το κοντινότερο σημείο μιας τροχιάς

Το κινείται πάνω σε μια καμπύλη καθώς το διατρέχει το , και ζητάμε τη θέση του που απέχει λιγότερο από το σταθερό . Επειδή η ρίζα είναι γνησίως αύξουσα, αρκεί να ελαχιστοποιήσουμε το τετράγωνο της απόστασης, , που παραγωγίζεται χωρίς ρίζες. Η μηδενίζεται στο 1 και, επειδή , είναι γνησίως αύξουσα: η απόσταση μικραίνει ως το και μεγαλώνει μετά. Το ζητούμενο σημείο είναι το .

19

Θεωρούμε το σημείο , με . Να βρείτε τις συντεταγμένες του για τις οποίες η απόσταση του από το σημείο γίνεται ελάχιστη.

ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Καθώς το μεγαλώνει από το 0, το κινείται πάνω σε μια καμπύλη. Η απόσταση :

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ

Ο κύκλος που ακουμπά την τροχιά

Το ξεκινά, για , από το και ανεβαίνει προς τα αριστερά καθώς το μεγαλώνει, πλησιάζοντας την κατακόρυφη . Ο διακεκομμένος κύκλος έχει κέντρο και ακτίνα : αν κόβει την τροχιά, υπάρχουν σημεία της πιο κοντά στο · στην ελάχιστη απόσταση την ακουμπά μόνο. Σύρε το στο ρυθμιστή ή τράβηξε το πάνω στο γράφημα.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 19 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
Η ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.40
τιμή
·
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 19, ΛΥΣΗ · ΣΕΛ. 21-22
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΤΥΠΟΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ · ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ ⇒ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΤΟΥ · ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΤΟΥ
Η ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΤΗΣ

Γιατί το ελάχιστο είναι ακριβώς στο

Η έχει και . Στο γράφημα βλέπεις την ίδια την απόσταση , σε ίδιες μονάδες με τους άξονες· η έχει το ίδιο ελάχιστο στο ίδιο , και ο πίνακας δίνει τις τιμές της. Η ρίζα αυτή δεν είναι τυχαία: , άρα η είναι γνησίως αύξουσα και το 1 είναι η μοναδική της ρίζα, με στο και στο . Η φθίνει, μετά αυξάνει: ολικό ελάχιστο .

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.40
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 19, ΛΥΣΗ · ΣΕΛ. 21-22
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΕΚΘΕΤΙΚΩΝ · ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ · ΠΡΟΣΗΜΟ ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 19

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παραγώγιση της απόστασης με τη ρίζα, όπως είναι.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Δεν είναι λάθος, είναι ταλαιπωρία: η παράγωγος της ρίζας γεμίζει τους υπολογισμούς. Επειδή η ↦ είναι γνησίως αύξουσα, η και το ελαχιστοποιούνται στο ίδιο . Η μετάβαση στο τετράγωνο πρέπει να δηλωθεί ρητά με αυτή την αιτιολόγηση.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα στο 1 έχουμε ελάχιστο.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ο μηδενισμός δεν αρκεί. Χρειάζεται το πρόσημο της εκατέρωθεν, που εδώ προκύπτει από την : η είναι γνησίως αύξουσα, άρα αρνητική πριν το 1 και θετική μετά. Έτσι το ελάχιστο είναι και ολικό στο , όχι μόνο τοπικό.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Απάντηση «», ή λάθος πρόσημο στη διαφορά των τετμημένων.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ερώτημα ζητά τις συντεταγμένες του : για είναι . Και στον τύπο της απόστασης η διαφορά των τετμημένων είναι · το «» που γράφουν πολλοί αλλάζει όλη την .

ΑΣΚΗΣΗ 20 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · Θ.Μ.Τ. ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΚΑΙ ΕΝΑ ΦΡΑΓΜΑ

Δύο χορδές της παραγώγου και ένα φράγμα που κρατά τη μονότονη

Το ακρότατο στο εσωτερικό σημείο δίνει, με το Θ. Fermat, . Το Θ.Μ.Τ. εφαρμόζεται στην , χωριστά στα και : οι κλίσεις των δύο χορδών της είναι και , και κάθε μία πιάνεται από την σε κάποιο , . Στο δεύτερο ερώτημα το φράγμα , εφαρμοσμένο ακριβώς σε αυτά τα δύο σημεία, δίνει : ο συντελεστής του στη είναι θετικός, το τριώνυμο επίσης, άρα και η δεν έχει ακρότατα.

20

Δίνεται η συνάρτηση η οποία είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο διάστημα και παρουσιάζει ακρότατο στο .

  1. i)
    Να αποδείξετε ότι υπάρχουν στο τέτοια, ώστε
    και
  2. ii)
    Αν για κάθε είναι , να δείξετε ότι η συνάρτηση
    δεν παρουσιάζει ακρότατα.
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Στο ερώτημα i, τα και με και προκύπτουν από:

ΕΡΩΤΗΜΑ i · FERMAT ΚΑΙ Θ.Μ.Τ. ΣΤΗΝ

Οι δύο χορδές της και οι παράλληλες εφαπτομένες

Εδώ , μια συνάρτηση με ακρότατο στο που εσύ μετακινείς. Στο γράφημα της η χορδή από το ως το έχει κλίση , και η χορδή από το ως το έχει κλίση . Το Θ.Μ.Τ. λέει ότι σε κάθε διάστημα υπάρχει σημείο όπου η εφαπτομένη της , με κλίση , είναι παράλληλη στην αντίστοιχη χορδή.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 20 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΤΑΤΟΥ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x₀ = 1.20
τιμή
· ·
·
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 20, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 22
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ. FERMAT: · Θ.Μ.Τ. ΣΤΗΝ ΣΤΑ ,
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΚΑΙ Η ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΤΗΣ

Γιατί ο συντελεστής του βγαίνει θετικός

Η έχει δύο όρους. Το τριώνυμο είναι πάντα θετικό . Ο πρώτος όρος είναι θετικός ακριβώς όταν , και αυτό εξασφαλίζει το φράγμα: από το ερώτημα i, δίνει και δίνει · με πρόσθεση . Εδώ η έχει μέγιστο στο και ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο: με την καμπυλότητα ρυθμίζεις πόσο «καμπυλώνει» η , δηλαδή το μέγεθος της , και βλέπεις πότε το φράγμα ισχύει και τι παθαίνει η όταν δεν ισχύει.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΑΜΠΥΛΟΤΗΤΑ
καμπυλότητα 0.10
f(x) = 0.10·[−(x − x₀)²/2 + 0.1(x − x₀)³]
Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΤΑΤΟΥ
x₀ = 1.20
τιμή
μέγιστο στο ·
·
·
ελάχιστο της στο παράθυρο·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 20, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 22-23
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΦΡΑΓΜΑ ΣΤΑ , · · ΧΩΡΙΣ ΑΚΡΟΤΑΤΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 20

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Θ.Μ.Τ. στην αντί στην .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η ζητούμενη ισότητα περιέχει , άρα η συνάρτηση στην οποία εφαρμόζεται το θεώρημα είναι η . Οι υποθέσεις του ελέγχονται γι' αυτήν: η είναι συνεχής στα , και παραγωγίσιμη στο εσωτερικό τους, επειδή η είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Παράλειψη του Θ. Fermat: τα πηλίκα γράφονται κατευθείαν ως και .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το Θ.Μ.Τ. δίνει . Για να «χαθεί» το πρέπει να δηλωθεί ότι είναι 0, και αυτό το δίνει το Θ. Fermat: η είναι παραγωγίσιμη και παρουσιάζει ακρότατο στο εσωτερικό σημείο του . Χωρίς αυτή την αναφορά η απόδειξη έχει κενό.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο ii, «, άρα χωρίς ακρότατα», χωρίς να δειχθεί ότι .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το πρόσημο της κρέμεται από τον συντελεστή του . Το φράγμα πρέπει να εφαρμοστεί ακριβώς στα , του ερωτήματος i, να πολλαπλασιαστεί με τα θετικά και και να προστεθεί: . Τότε , η είναι γνησίως αύξουσα και γι' αυτό δεν έχει ακρότατα. Το τριώνυμο θέλει κι αυτό μια λέξη: .

ΑΣΚΗΣΗ 21 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ

Μια παράγωγος πηλίκου κρυμμένη σε ημίτονα και συνημίτονα

Το αριστερό μέλος της σχέσης συνημ είναι ο αριθμητής της παραγώγου του πηλίκου συν. Διαιρώντας με συν, που δεν μηδενίζεται στο , η σχέση γίνεται συνσυνημ: δύο συναρτήσεις με ίσες παραγώγους σε διάστημα διαφέρουν κατά σταθερά, συνημ, και η δίνει . Η αρχική βρίσκεται με τον ίδιο τρόπο: ημσυν, άρα συνημ, και η διέλευση από την αρχή των αξόνων δίνει .

21

Θεωρούμε παραγωγίσιμη συνάρτηση , για την οποία ισχύει:

  • •
    ορίζεται στο διάστημα ,
  • •
    ,
  • •
    συνημσυν
  1. i)
    Να βρείτε τον τύπο της συνάρτησης .
  2. ii)
    Να βρείτε την αρχική της συνάρτησης , αν είναι γνωστό ότι η γραφική της παράσταση διέρχεται από την αρχή των αξόνων.
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Η σχέση συνημσυν θυμίζει τον αριθμητή μιας παραγώγου πηλίκου. Ποιας;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΙΣΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ, ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑΘΕΡΑ

Η οικογένεια ημσυν και η τιμή

Η σχέση της άσκησης ισχύει για κάθε : όλα τα μέλη της οικογένειας έχουν συνημ, δηλαδή το ίδιο πηλίκο μετατοπισμένο κατακόρυφα. Η πληροφορία ξεχωρίζει ένα μέλος, αφού . Σύρε το · ο έλεγχος της σχέσης στο σημείο βγαίνει μηδέν πάντα, ενώ το σημείο πέφτει στο μόνο για .

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 21 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΣΤΑΘΕΡΑ
c = 1.50
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 0.80
τιμή
·
συνημ·
συν·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 21, ΛΥΣΗ (i) · ΣΕΛ. 23
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΜΕ συν · συνημ · ΙΣΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ⇒ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑΘΕΡΑ ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · Η ΑΡΧΙΚΗ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΑΞΟΝΩΝ

Όλες οι αρχικές της , και η μία που ζητείται

Επειδή ημσυνημ, είναι συνημ. Οι αρχικές της στο είναι λοιπόν οι συνημ: ίδιο σχήμα, ίδια παράγωγος, διαφορετικό ύψος. Η συνθήκη «η διέρχεται από την αρχή των αξόνων» σημαίνει , δηλαδή . Σύρε το μέχρι η καμπύλη να περάσει από το .

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΣΤΑΘΕΡΑ
c = 0.75
τιμή
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 21, ΛΥΣΗ (ii) · ΣΕΛ. 23-24
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ημσυνημ · ΑΡΧΙΚΗ: · ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 21

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Διαίρεση με συν χωρίς λέξη για το αν μηδενίζεται.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η διαίρεση επιτρέπεται επειδή συν για κάθε στο · γι' αυτό η άσκηση δίνει αυτό το διάστημα. Η αναφορά δεν είναι τυπικότητα: χωρίς αυτήν η ισότητα των παραγώγων, και άρα το «διαφέρουν κατά σταθερά», δεν έχει βάση.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«συνημ, άρα συνημ.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ίσες παράγωγοι σε διάστημα σημαίνουν διαφορά σταθερά: συνημ. Χωρίς το , η θα ήταν 0, σε αντίθεση με τη δοσμένη τιμή 3. Το προκύπτει ακριβώς από την , και το ίδιο σχήμα επαναλαμβάνεται στο (ii) με το .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο ii, αρχική με άλλη μορφή (π.χ. ημημ) και «άρα ».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το ημσυν έχει πολλές ισοδύναμες αρχικές: ημ, συν, συν, που διαφέρουν κατά σταθερά. Όλες σωστές, αλλά η σταθερά εξαρτάται από τη μορφή που διάλεξες: με ημημ βγαίνει , με συνημ βγαίνει . Η είναι η ίδια συνάρτηση· αντιγραφή του από άλλη μορφή δίνει λάθος .

ΑΣΚΗΣΗ 22 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · BOLZANO ΚΑΙ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΣΕ ΕΥΘΕΙΑ

Δύο θεωρήματα σε μία καμπύλη: μια ρίζα και μια παράλληλη

Οι δύο σχέσεις της άσκησης δίνουν τα πρόσημα στα άκρα: και . Η είναι συνεχής, ως παραγωγίσιμη, οπότε το Θ. Bolzano εγγυάται ρίζα στο . Για το δεύτερο ερώτημα, η ευθεία : έχει κλίση , που είναι ακριβώς ο λόγος του Θ.Μ.Τ.· υπάρχει λοιπόν με , και η εφαπτομένη στο είναι παράλληλη στη .

22

Έστω συνάρτηση ορισμένη και παραγωγίσιμη στο διάστημα , για την οποία ισχύει:

  • •
    ,
  • •
    .

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    υπάρχει τέτοιο, ώστε ,
  2. ii)
    υπάρχει τέτοιο, ώστε η εφαπτομένη της στο σημείο να είναι παράλληλη με την ευθεία .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Τι εξασφαλίζει η υπόθεση , μαζί με την ;

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΠΡΟΣΗΜΑ ΣΤΑ ΑΚΡΑ ΚΑΙ Θ. BOLZANO

Από το στο , περνώντας από το μηδέν

Εδώ , , και η έχει τιμή που ρυθμίζεις μέσα στο , ενώ το προκύπτει από την πρώτη σχέση. Ο κυματισμός παραμορφώνει την καμπύλη (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο) χωρίς να αλλάζει τις τιμές στα άκρα. Όσο κι αν την παραμορφώσεις, μια συνεχής καμπύλη που ξεκινά κάτω από τον άξονα και τελειώνει πάνω από αυτόν τον διασχίζει τουλάχιστον μία φορά, και ενίοτε περισσότερες.

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 22 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
Η ΤΙΜΗ ΣΤΟ
f(α) = −0.80
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΥΜΑΤΙΣΜΟΣ
κυματισμός 0.60
f(x) = −0.80 + (x − 1) + 0.60(x − 1)(3 − x)(x − 1.70)
τιμή
·
·
·
ρίζες στο ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 22, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 24
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΙΜΗ ⇒ ΣΥΝΕΧΗΣ · Θ. BOLZANO
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · Θ.Μ.Τ. ΚΑΙ Η ΚΛΙΣΗ ΤΗΣ

Η χορδή, η ευθεία και η παράλληλη εφαπτομένη

Η ευθεία : λύνεται ως προς και έχει κλίση · με , είναι . Η χορδή της από το ως το έχει κλίση , την ίδια. Το Θ.Μ.Τ. λέει ότι κάπου ανάμεσα η εφαπτομένη έχει την κλίση της χορδής, άρα και της . Η θέση του κύματος μετακινεί την παραμόρφωση της καμπύλης και μαζί τα σημεία .

Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΥΜΑΤΙΣΜΟΣ
κυματισμός 0.60
f(x) = −0.80 + (x − 1) + 0.60(x − 1)(3 − x)(x − 1.70)
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΜΑΤΟΣ
μηδενισμός στο x = 1.70
τιμή
·
·
με ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 22, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 24-25
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ Ax + By · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ · ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ⇔ ΙΣΕΣ ΚΛΙΣΕΙΣ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 22

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα η έχει μία ρίζα.»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το Θ. Bolzano δίνει τουλάχιστον μία ρίζα, που είναι και το ζητούμενο. Η μοναδικότητα θα χρειαζόταν μονοτονία, και για τη μονοτονία της δεν δίνεται τίποτα· στο πείραμα βλέπεις καμπύλες με τρεις ρίζες που ικανοποιούν όλες τις υποθέσεις.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Κλίση της ίση με , ή απευθείας «2».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Από προκύπτει , άρα , θετικός αριθμός. Ένα λάθος πρόσημο εδώ κάνει τη σύγκριση με το Θ.Μ.Τ. να μη «δένει», και τότε η απόδειξη είτε σταματά είτε συνεχίζει με λάθος ισότητα.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Από Θ.Μ.Τ. υπάρχει με .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το Θ.Μ.Τ. δίνει · η διαίρεση με το μήκος του διαστήματος δεν παραλείπεται. Χρειάζεται επίσης να δηλωθούν οι υποθέσεις: η είναι συνεχής στο ως παραγωγίσιμη και παραγωγίσιμη στο . Τότε και οι ευθείες είναι παράλληλες.

ΑΣΚΗΣΗ 23 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ: ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΚΑΙ ΧΟΡΔΕΣ

Σε κυρτή καμπύλη η εφαπτομένη ανεβαίνει πιο απότομα από τη χορδή

Η κάνει την γνησίως αύξουσα, και αυτό είναι όλο το μυστικό. Το Θ.Μ.Τ. στο δίνει με ίση με την κλίση της χορδής· επειδή , η είναι μεγαλύτερη, και πολλαπλασιάζοντας με προκύπτει το (i). Στο (ii) η συνάρτηση , η κλίση της χορδής από το , έχει παράγωγο με αριθμητή ακριβώς την ανισότητα (i): είναι γνησίως αύξουσα στο , άρα .

23

Έστω συνάρτηση , δύο φορές παραγωγίσιμη στο διάστημα , για την οποία ισχύει για κάθε . Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    για κάθε ισχύει ,
  2. ii)
    , για κάθε .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Για κυρτή και στο , η κλίση της εφαπτομένης στο , σε σχέση με την κλίση της χορδής από το ως το , είναι:

ΕΡΩΤΗΜΑ i · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ ΚΑΙ ΜΟΝΟΤΟΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ

Η εφαπτομένη στο περνά κάτω από το

Εδώ , και η είναι μια παραβολή με κορυφή στο και σταθερή (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο). Η χορδή από το ως το έχει κλίση , που το Θ.Μ.Τ. τη «μεταφέρει» σε κάποιο : κλίση χορδής. Επειδή η αυξάνει, στο η κλίση είναι μεγαλύτερη. Γεωμετρικά: η εφαπτομένη στο , προεκτεινόμενη ως το , φτάνει στο ύψος , κάτω από το .

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 23 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.10
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ
κυρτότητα 0.40 · f″ = 0.80
f(x) = 0.5 + 0.40(x − 1.2)²
τιμή
·
·
με κλίση χορδής·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 23, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 25
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · Θ.Μ.Τ. ΣΤΟ · ΓΝΗΣΙΩΣ ΑΥΞΟΥΣΑ ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · Η ΚΛΙΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΔΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΩΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ

Όσο το προχωρά προς το , η χορδή σηκώνεται

Η είναι η κλίση της χορδής από το ως το . Ο κανόνας του πηλίκου δίνει , και ο αριθμητής είναι θετικός ακριβώς λόγω του (i). Άρα η είναι γνησίως αύξουσα στο , και για ισχύει : η χορδή ως το είναι πάντα πιο «ξαπλωμένη» από τη χορδή ως το .

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 1.50
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ · ΚΥΡΤΟΤΗΤΑ
κυρτότητα 0.40 · f″ = 0.80
f(x) = 0.5 + 0.40(x − 1.2)²
τιμή
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 23, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 25
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΚΑΝΟΝΑΣ ΠΗΛΙΚΟΥ · ΑΡΙΘΜΗΤΗΣ = ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ (i) · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 23

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«Η είναι αύξουσα, άρα .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Λείπει ο κρίκος που συνδέει την κλίση της χορδής με μια τιμή της : το Θ.Μ.Τ. στο δίνει με ίση με την κλίση της χορδής. Μόνο τότε η μονοτονία της και το δίνουν .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Πολλαπλασιασμός με χωρίς πρόσημο, ή εφαρμογή της (i) και στο .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η ανισότητα διατηρεί τη φορά της επειδή , και αυτό πρέπει να δηλωθεί. Στο τα δύο μέλη είναι 0 και η αυστηρή ανισότητα δεν ισχύει· γι' αυτό η (i) διατυπώνεται για στο ανοικτό και η ορίζεται στο .

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο ii, «η είναι κυρτή, άρα η είναι αύξουσα» χωρίς παραγώγιση.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Η μονοτονία της θέλει την , με τον κανόνα του πηλίκου: . Ο αριθμητής είναι θετικός ακριβώς από το (i)· γι' αυτό η άσκηση ζητά πρώτα το (i). Το συμπέρασμα χρησιμοποιεί και το .

ΑΣΚΗΣΗ 24 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · ΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΣΧΕΣΗ ΚΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΟ

Ένα γινόμενο που παραγωγίζεται σαν , και ένα ελάχιστο στο

Διαιρώντας τη σχέση με , το αριστερό μέλος γίνεται , δηλαδή η παράγωγος του γινομένου , ενώ το δεξί είναι . Ίσες παράγωγοι σε διάστημα σημαίνουν , και η διέλευση από το δίνει : . Η παράγωγος έχει το πρόσημο του : η φθίνει ως το και αυξάνει μετά, με ελάχιστη τιμή .

24

Δίνεται η συνάρτηση , της οποίας η γραφική παράσταση διέρχεται από το σημείο , και για κάθε ισχύει:

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    , για κάθε ,
  2. ii)
    , για κάθε .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Διαιρώντας τη σχέση με προκύπτει . Το αριστερό μέλος είναι η παράγωγος της:

ΕΡΩΤΗΜΑ i · ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ

Η οικογένεια και η μία που περνά από το

Κάθε ικανοποιεί τη σχέση της άσκησης, γιατί έχει παράγωγο για κάθε . Η σχέση από μόνη της δεν ξεχωρίζει καμπύλη· το κάνει η πληροφορία ότι η γραφική παράσταση περνά από το : , άρα . Σύρε το και δες το σημείο να συμπίπτει με το μόνο για .

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 24 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΣΤΑΘΕΡΑ
c = 0.80
τιμή
·
στόχος ·
στο ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 24, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) · ΣΕΛ. 26
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΜΕ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΓΙΝΟΜΕΝΟΥ · ΙΣΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ⇒ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑΘΕΡΑ ·
ΕΡΩΤΗΜΑ ii · ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ

Κάτω από τη δεν υπάρχει τίποτα χαμηλότερο από

Η . Ο παράγοντας είναι θετικός για , άρα το πρόσημο της είναι το πρόσημο του : αρνητικό για , θετικό για . Η φθίνει, μετά αυξάνει, και στο πιάνει το ολικό ελάχιστο . Σύρε το και δες την εφαπτομένη να γίνεται οριζόντια ακριβώς εκεί.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = 2.60
τιμή
·
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 24, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (ii) · ΣΕΛ. 26-27
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΠΗΛΙΚΟΥ · ΠΡΟΣΗΜΟ ΑΠΟ ΤΟ · ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ⇒ ΟΛΙΚΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 24

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Αναγνώριση της σχέσης ως ή ως .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το έχει αριθμητή , με μείον. Η σωστή αναγνώριση θέλει πρώτα διαίρεση με : . Ο έλεγχος είναι απλός: παραγώγισε την υποψήφια και σύγκρινε με το αριστερό μέλος.

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα », χωρίς σταθερά, ή με το να «επαληθεύει» τον τύπο.

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Ίσες παράγωγοι δίνουν . Το δεν επαληθεύει, προσδιορίζει: , δηλαδή , άρα . Το να βάλεις στον έτοιμο τύπο και να δεις ότι «βγαίνει » είναι κυκλικό.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα ελάχιστο » ή απλώς «ελάχιστο στο ».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Χρειάζεται το πρόσημο της εκατέρωθεν, που εδώ διαβάζεται από το επειδή ο παράγοντας είναι θετικός στο . Και η τιμή θέλει προσοχή: , όχι . Η ανισότητα ισχύει σε όλο το ακριβώς επειδή το ελάχιστο είναι ολικό.

ΑΣΚΗΣΗ 25 · ΟΜΑΔΑ Α΄ · : ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ, ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ, ΡΙΖΑ

Μια ανισότητα για την παράγωγο που γίνεται μονοτονία της

Η υπόθεση δίνει άμεσα το πρόσημο της μόνο για , όπου · εκεί η είναι γνησίως φθίνουσα. Η ουσία όμως είναι η , με παντού: γνησίως φθίνουσα σε όλο το . Από βγαίνει , από βγαίνει , και οι δύο ανισότητες δίνουν αντίθετα πρόσημα στα άκρα της στο : Θ. Bolzano.

25

Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση για την οποία ισχύει:

γιακάθε

Να αποδείξετε ότι:

  1. i)
    η συνάρτηση είναι γνησίως φθίνουσα στο διάστημα ,
  2. ii)
    ισχύει ,
  3. iii)
    η εξίσωση έχει τουλάχιστον μια ρίζα στο διάστημα .
ΠΡΟΒΛΕΨΕ · ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ · ΕΞΗΓΗΣΕ
1ΠΡΟΒΛΕΨΕ

Από την για κάθε , τι προκύπτει για τη μονοτονία της ;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ i, ii · Η ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΙ Η ΦΘΙΝΟΥΣΑ

Ό,τι χάνει η σε πληροφορία για , το κερδίζει η

Εδώ η είναι το μείον ένα θετικό πολλαπλάσιο του και ένα μη αρνητικό πολλαπλάσιο του (ο τύπος της φαίνεται στο χειριστήριο), οπότε η είναι πάντα κάτω από την ευθεία · με τους δύο συντελεστές ρυθμίζεις το «πόσο κάτω». Για η είναι αρνητική χωρίς συζήτηση. Η έχει παντού: από προκύπτει , δηλαδή .

ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΗ άσκηση 25 ξεκλειδώνει πλήρως, με χειριστήρια, δεύτερο πείραμα και συνήθη λάθη, με τον κωδικό του βιβλίου.
ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
συντελεστής του −0.80
συντελεστής του −0.10
f(x) = x² − 0.80x − 0.10x³
ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ · ΣΥΡΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
x = −1.00
τιμή
·
·
·
·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 25, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i), (ii) · ΣΕΛ. 27
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · ΓΙΑ · ΒΟΗΘΗΤΙΚΗ ·
ΕΡΩΤΗΜΑ iii · ΔΥΟ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟ Θ. BOLZANO

Η αλλάζει πρόσημο στο

Η ρίζα της εξίσωσης είναι ρίζα της . Στα άκρα: από το (ii), και , γιατί η φθίνουσα δίνει , δηλαδή . Η είναι συνεχής, άρα το Θ. Bolzano δίνει ρίζα στο . Άλλαξε τους συντελεστές της : τα πρόσημα στα άκρα δεν αλλάζουν ποτέ.

ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ
Η ΔΙΚΗ ΣΟΥ
συντελεστής του −0.80
συντελεστής του −0.10
f(x) = x² − 0.80x − 0.10x³
τιμή
·
·
ρίζα ·
ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ · ΑΣΚΗΣΗ 25, ΑΠΟΔΕΙΞΗ (iii) · ΣΕΛ. 27-28
ΕΡΓΑΛΕΙΑ · · ΒΟΗΘΗΤΙΚΗ ΣΤΟ · Θ. BOLZANO
ΠΟΥ ΣΚΟΝΤΑΦΤΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ

Συνήθη λάθη στην Άσκηση 25

Λάθη που εμφανίζονται συχνά σε γραπτά μαθητών σε αυτή την άσκηση, και γιατί δεν στέκουν. Όχι για να τα φοβηθείς, αλλά για να τα αναγνωρίζεις πριν τα γράψεις.

01ΤΟ ΛΑΘΟΣ

«, άρα η είναι γνησίως φθίνουσα στο .»

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Το είναι αρνητικό μόνο για · εκεί . Για η μπορεί να είναι θετική, όπως στο πείραμα, όπου η ανεβαίνει σε μεγάλο μέρος του . Γι' αυτό η άσκηση ζητά μονοτονία μόνο στο .

02ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Θ.Μ.Τ. στο : «», άρα «< 4».

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Σωστό αλλά ασθενές: δίνει φράγμα 4, όχι το ζητούμενο 3. Το 3 βγαίνει από τη , που είναι γνησίως φθίνουσα επειδή : . Η βοηθητική συνάρτηση «απορροφά» ακριβώς το της υπόθεσης.

03ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο iii, λάθος πρόσημο στο , ή Bolzano χωρίς να οριστεί η .

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ

Χρειάζεται η , συνεχής στο . Το είναι θετικό επειδή και η φθίνει: . Η φορά της ανισότητας για αρνητικά ορίσματα είναι το σημείο που μπερδεύει· το είναι απλώς το (ii).

ΘΕΩΡΙΑ

Η θεωρία, οπτικά

Η θεωρία των Μαθηματικών Προσανατολισμού της Γ΄ Λυκείου αναπτύσσεται ως αλυσίδα εννοιών, όπου καθεμία στηρίζεται στην προηγούμενη. Αφετηρία είναι η συνάρτηση, με το πεδίο ορισμού, το σύνολο τιμών, τη μονοτονία και την αντίστροφη συνάρτηση. Το όριο περιγράφει τη συμπεριφορά της συνάρτησης κοντά σε ένα σημείο ή στο άπειρο και οδηγεί στη συνέχεια, από την οποία προκύπτουν τα θεωρήματα ύπαρξης: Bolzano, Ενδιάμεσων Τιμών, Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής. Η παράγωγος ορίζεται ως όριο του λόγου μεταβολής· με τους κανόνες παραγώγισης υπολογίζεται, και με τα θεωρήματα Rolle και Μέσης Τιμής συνδέεται με τη συμπεριφορά της συνάρτησης: μονοτονία, ακρότατα, κυρτότητα, ασύμπτωτες. Το ορισμένο ολοκλήρωμα, μέσω της αρχικής συνάρτησης και του Θεμελιώδους Θεωρήματος, μετρά εμβαδά και θεμελιώνει τις ανισότητες ολοκληρωμάτων.

Οι πέντε πρώτες ενότητες ακολουθούν τη διάρθρωση του Τεύχους 1 της σειράς «Μαθηματικά Γ΄ Λυκείου» του Ιωάννη Γεωργαντζή (Ομάδες Α΄ έως Ε΄), στο οποίο αναφέρονται οι παραπομπές σε σελίδες. Τα θεωρήματα του χάρτη που δεν περιέχονται στο Τεύχος 1 ανήκουν στην ύλη του Τεύχους 2, που ετοιμάζεται. Οι ασκήσεις που τα εφαρμόζουν είναι οι επαναληπτικές ασκήσεις του βιβλίου «Σύνθετες Ασκήσεις».

Βασικές έννοιες συναρτήσεων

Η συνάρτηση f αντιστοιχίζει κάθε x του πεδίου ορισμού της σε έναν μόνο αριθμό f(x)· το σύνολο όλων των f(x) είναι το σύνολο τιμών της. Μετακίνησε το σημείο στον άξονα x και δες πού ορίζεται η f (πορτοκαλί λωρίδα) και πού καταλήγουν οι τιμές της (μπλε λωρίδα). Με την οριζόντια ευθεία ελέγχεται αν η f είναι «1-1», δηλαδή αν διαφορετικά x δίνουν πάντα διαφορετικά f(x)· τότε ορίζεται η αντίστροφη f⁻¹, με γραφική παράσταση συμμετρική της Cf ως προς την ευθεία y = x.

Η ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ
ΕΛΕΓΧΟΙ
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 · Α.1 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΟΡΙΣΜΟΥ, ΣΕΛ. 5 · Α.5 ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ, ΣΕΛ. 24 · Α.6 «1-1» ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ, ΣΕΛ. 29

Αν μια οριζόντια ευθεία τέμνει τη Cf σε δύο σημεία, υπάρχουν x₁ ≠ x₂ με f(x₁) = f(x₂) και η f δεν είναι «1-1». Το πεδίο ορισμού της f⁻¹ είναι το σύνολο τιμών της f.

Όριο συνάρτησης

Το όριο της f στο x₀ είναι ο αριθμός ℓ στον οποίο πλησιάζουν οι τιμές f(x) καθώς το x πλησιάζει το x₀, από αριστερά και από δεξιά· υπάρχει μόνο όταν τα δύο πλευρικά όρια συμπίπτουν, και δεν εξαρτάται από το αν η f ορίζεται στο x₀ ούτε από την τιμή της εκεί. Πλησίασε το x₀ με τον ρυθμιστή ή με τα κουμπιά x → x₀⁻ και x → x₀⁺ και παρακολούθησε τις τιμές στον πίνακα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ x
x₀ − 2x = …x₀ + 2
xf(x)
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 · Β.1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΤΟ x₀, ΣΕΛ. 56 · Β.4 ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΑ ΟΡΙΑ, ΣΕΛ. 85 · Β.6 ΜΗ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΟΡΙΟ, ΣΕΛ. 98

Ο κενός κύκλος στο x₀ δηλώνει ότι η f δεν ορίζεται εκεί, κι όμως οι τιμές f(x) συγκεντρώνονται γύρω από το ℓ. Στο παράδειγμα με το άλμα τα πλευρικά όρια είναι 2 και 0, άρα το όριο δεν υπάρχει· στο τελευταίο παράδειγμα οι τιμές αυξάνονται απεριόριστα και το όριο είναι +∞.

Συνέχεια συνάρτησης

Η f είναι συνεχής στο x₀ όταν το όριό της στο x₀ υπάρχει και ισούται με f(x₀). Αριστερά, ρύθμισε την τιμή g(1) ώστε η g να γίνει συνεχής στο 1. Δεξιά, μετακίνησε τα άκρα α και β: αν η f είναι συνεχής στο [α, β] και f(α)·f(β) < 0, το Θεώρημα Bolzano εξασφαλίζει ρίζα στο (α, β), και το Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών εξασφαλίζει ότι κάθε η ανάμεσα στα f(α) και f(β) είναι τιμή της f σε κάποιο x₀ του (α, β).

ΓΕΜΙΣΕ ΤΗΝ ΤΡΥΠΑ
g(1) = 0g(1) = 1.004
ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO · f(x) = x³ − 3x + 1 · ΣΥΡΕ ΤΑ α, β ΣΤΟ ΓΡΑΦΗΜΑ
f(α)ηf(β)
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 · Γ.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ, ΣΕΛ. 138 · Γ.3 ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO, ΣΕΛ. 154 · Γ.4 ΘΕΩΡΗΜΑ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ, ΣΕΛ. 169

Η g έχει όριο 2 στο 1 και είναι συνεχής εκεί μόνο όταν g(1) = 2. Στο Θεώρημα Bolzano, αν οι τιμές f(α), f(β) είναι ομόσημες, το θεώρημα δεν εφαρμόζεται: ρίζες μπορεί να υπάρχουν ή όχι.

Η έννοια της παραγώγου

Η παράγωγος f′(x₀) είναι το όριο του λόγου μεταβολής [f(x₀ + h) − f(x₀)]/h όταν h → 0, εφόσον το όριο αυτό είναι πραγματικός αριθμός. Ο λόγος μεταβολής είναι η κλίση της τέμνουσας που περνά από τα σημεία (x₀, f(x₀)) και (x₀ + h, f(x₀ + h)). Μετακίνησε το x₀ πάνω στην καμπύλη και μίκρυνε το h: η τέμνουσα τείνει στην εφαπτομένη και η κλίση της στο f′(x₀).

f(x) = x²/2 · ΤΟ ΒΗΜΑ h
h = −3h = …h = 3
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 · Δ.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ, ΣΕΛ. 196 · Δ.4 ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΚΑΜΠΥΛΗΣ, ΣΕΛ. 224 · Ε.5 ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ, ΣΕΛ. 280

Για f(x) = x²/2 η κλίση της τέμνουσας είναι x₀ + h/2. Καθώς h → 0 ο όρος h/2 μηδενίζεται, οπότε f′(x₀) = x₀: η κλίση της εφαπτομένης στο σημείο (x₀, f(x₀)).

Κανόνες παραγώγισης και ρυθμός μεταβολής

Όταν η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο ενός διαστήματος, η x → f′(x) είναι μια νέα συνάρτηση, η παράγωγος f′, που υπολογίζεται με τους κανόνες παραγώγισης. Η τιμή f′(x₀) είναι ο ρυθμός μεταβολής της f στο x₀· αν η f είναι η θέση ενός κινητού ως προς τον χρόνο, η f′ είναι η ταχύτητά του. Μετακίνησε το x₀: επάνω η f με την εφαπτομένη της, κάτω η f′. Η κλίση της εφαπτομένης επάνω είναι η τεταγμένη του σημείου κάτω.

f(x) = x³/3 − x · f′(x) = x² − 1 · ΤΟ x₀
x₀ = −2.5x₀ = …2.5
ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 · Ε.1 ΕΩΣ Ε.4 ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗΣ, ΣΕΛ. 246 ΕΩΣ 279 · Ε.6 ΡΥΘΜΟΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ, ΣΕΛ. 295

Όπου η f′ είναι θετική (πορτοκαλί ζώνη) η f αυξάνεται· όπου είναι αρνητική (μπλε ζώνη) μειώνεται· στα σημεία όπου f′(x₀) = 0 η εφαπτομένη είναι οριζόντια.

Χάρτης θεωρημάτων

Κάθε κόμβος είναι ένα θεώρημα ή μια έννοια της ύλης. Τα βέλη δείχνουν τη λογική εξάρτηση: σε ποιο αποτέλεσμα στηρίζεται το καθένα. Με την επιλογή ενός κόμβου εμφανίζονται η διατύπωση, οι προϋποθέσεις χρήσης και οι ασκήσεις του εργαστηρίου που τον χρησιμοποιούν, και κάτω από τον χάρτη η αντίστοιχη οπτικοποίηση.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2016-2026

Τι ζητήθηκε σε κάθε θέμα, χρονιά με χρονιά

Τα εργαλεία που απαίτησαν τα Θέματα Β, Γ και Δ στα Μαθηματικά Προσανατολισμού (Ημερήσια ΓΕΛ, κύρια εξεταστική). Επίλεξε ένα εργαλείο για να δεις τον κόμβο του στον χάρτη.

Η αντιστοίχιση βασίζεται στις επίσημες εκφωνήσεις του Υπουργείου Παιδείας και σε δημοσιευμένες λύσεις (ΟΕΦΕ, mathematica.gr κ.ά.). Είναι ενδεικτική: καταγράφει τα βασικά εργαλεία κάθε θέματος, όχι κάθε επιμέρους βήμα.

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΣΟΥ QUIZ

Πέντε ερωτήσεις για σήμερα

Το προσωπικό quiz φτιάχνεται από το αποτέλεσμά σου στο τελικό quiz θεωρίας: κάθε μέρα πέντε νέες ερωτήσεις από τις ενότητες όπου υστέρησες, με την αιτιολόγηση κάθε απάντησης. Φυλάσσεται στη συσκευή σου, χωρίς λογαριασμό.

ΕΧΕΙΣ ΚΩΔΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΣΥΣΚΕΥΗ;
ΑΠΟΡΡΗΤΟ

Πολιτική Απορρήτου και Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων

Οι Εκδόσεις Διηνεκές αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην προστασία των προσωπικών δεδομένων των επισκεπτών του ιστότοπου «αΣυναρτησίες» (synthetes.gr). Η παρούσα Πολιτική περιγράφει ποια δεδομένα συλλέγονται κατά τη χρήση του ιστότοπου, για ποιους σκοπούς και με ποια νομική βάση γίνεται η επεξεργασία τους, για πόσο χρόνο διατηρούνται και ποια δικαιώματα έχετε, σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 (εφεξής «ΓΚΠΔ») και τον ν. 4624/2019.

1. Υπεύθυνος επεξεργασίας

Υπεύθυνος επεξεργασίας των προσωπικών σας δεδομένων είναι η επιχείρηση Εκδόσεις Διηνεκές, [πλήρης επωνυμία και νομική μορφή], με έδρα [οδός, αριθμός, Τ.Κ., πόλη], ΑΦΜ [ΑΦΜ], ΔΟΥ [ΔΟΥ] (εφεξής «η Επιχείρηση» ή «εμείς»). Για κάθε ζήτημα που αφορά την επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί μας μέσω της σελίδας Επικοινωνία.

2. Ποια δεδομένα συλλέγουμε και με ποιον τρόπο

2.1 Επίσκεψη στον ιστότοπο. Η περιήγηση στον ιστότοπο δεν προϋποθέτει εγγραφή ή δημιουργία λογαριασμού και δεν σας ζητείται να μας παράσχετε προσωπικά στοιχεία. Κατά την επίσκεψή σας, ο διακομιστής που φιλοξενεί τον ιστότοπο καταγράφει αυτόματα, όπως συμβαίνει σε κάθε ιστότοπο, ορισμένα τεχνικά στοιχεία (διεύθυνση IP, ημερομηνία και ώρα, τύπος περιηγητή και λειτουργικού συστήματος, σελίδες που ζητήθηκαν) σε αρχεία καταγραφής, αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας και ομαλής τεχνικής λειτουργίας.

2.2 Δεδομένα που παραμένουν στη συσκευή σας. Οι απαντήσεις σας στο quiz, το προσωπικό καθημερινό quiz, οι προβλέψεις σας στις διαδραστικές ασκήσεις, το ψευδώνυμο που επιλέγετε, η κατάσταση ξεκλειδώματος των ασκήσεων και η προτίμησή σας για τη νυχτερινή εμφάνιση αποθηκεύονται αποκλειστικά στον περιηγητή της συσκευής σας (τοπική αποθήκευση). Τα στοιχεία αυτά δεν διαβιβάζονται σε εμάς ούτε σε τρίτους και διαγράφονται όταν καθαρίσετε τα δεδομένα του περιηγητή σας. Για τον λόγο αυτό παρέχεται ο κωδικός αποτελέσματος, με τον οποίο μπορείτε να επαναφέρετε το αποτέλεσμα και το προσωπικό σας quiz σε άλλη συσκευή.

2.3 Καταχώρηση στην κοινή κατάταξη. Η καταχώρηση του αποτελέσματός σας στην κατάταξη είναι προαιρετική και γίνεται μόνο με δική σας ενέργεια. Εφόσον την επιλέξετε, αποθηκεύονται στον διακομιστή του ιστότοπου (synthetes.gr) το ψευδώνυμο που πληκτρολογήσατε, ο βαθμός, ο χρόνος ολοκλήρωσης, η ημερομηνία και η κατανομή των σωστών απαντήσεων ανά ενότητα της ύλης· δημόσια, σε όλους τους επισκέπτες, εμφανίζονται το ψευδώνυμο, ο βαθμός, ο χρόνος και η ημερομηνία. Δεν απαιτείται λογαριασμός· η καταχώρησή σας συνδέεται με ένα τυχαίο αναγνωριστικό που αποθηκεύεται στη συσκευή σας, ώστε να ενημερώνεται όταν βελτιώνετε την επίδοσή σας. Για την προστασία από κατάχρηση, ο διακομιστής τηρεί για είκοσι τέσσερις ώρες έναν μη αναστρέψιμο κωδικό (hash) της διεύθυνσης IP από την οποία έγινε η καταχώρηση, και όχι την ίδια τη διεύθυνση.

2.4 Φόρμες παραγγελίας και επικοινωνίας. Οι φόρμες του ιστότοπου δεν αποθηκεύουν κανένα στοιχείο στον ιστότοπο ή στον διακομιστή του: με την υποβολή τους ανοίγει το πρόγραμμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της συσκευής σας με προσυμπληρωμένο μήνυμα προς την Επιχείρηση, το οποίο αποστέλλετε εσείς. Τα στοιχεία που περιλαμβάνετε στο μήνυμα (ονοματεπώνυμο, τηλέφωνο ή διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αριθμός αντιτύπων, πόλη ή σχολείο, διεύθυνση αποστολής, τυχόν σημείωση) περιέρχονται σε εμάς μόνο όταν αποστείλετε το μήνυμα και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση της παραγγελίας ή του αιτήματός σας.

3. Σκοποί και νομική βάση της επεξεργασίας

Δεν χρησιμοποιούμε τα δεδομένα σας για διαφημιστικούς σκοπούς, δεν καταρτίζουμε προφίλ και δεν λαμβάνουμε αυτοματοποιημένες αποφάσεις που σας αφορούν.

4. Αποδέκτες των δεδομένων

Δεν πωλούμε, δεν εκμισθώνουμε και δεν διαβιβάζουμε τα προσωπικά σας δεδομένα σε τρίτους για δικούς τους σκοπούς. Πρόσβαση σε δεδομένα μπορεί να έχουν, στο μέτρο που είναι αναγκαίο και με δέσμευση εμπιστευτικότητας, οι εξής κατηγορίες αποδεκτών:

Οι γραμματοσειρές του ιστότοπου φορτώνονται από την υπηρεσία Google Fonts της Google Ireland Limited. Κατά τη φόρτωσή τους, ο περιηγητής σας διαβιβάζει στην Google τη διεύθυνση IP σας· για την επεξεργασία αυτή ισχύει η πολιτική απορρήτου της Google.

5. Χρόνος διατήρησης

6. Ανήλικοι

Ο ιστότοπος απευθύνεται σε μαθητές της Γ΄ Λυκείου, πολλοί από τους οποίους είναι ανήλικοι. Για τον λόγο αυτό έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί χωρίς εγγραφή και χωρίς συλλογή προσωπικών στοιχείων. Συνιστούμε στους μαθητές να χρησιμοποιούν στην κατάταξη ψευδώνυμο ή μόνο το μικρό τους όνομα και να μην αναγράφουν ονοματεπώνυμο, σχολείο ή άλλο στοιχείο ταυτοποίησης. Οι παραγγελίες και τα αιτήματα επικοινωνίας που αφορούν ανηλίκους κάτω των δεκαπέντε ετών υποβάλλονται από τον γονέα ή τον ασκούντα την επιμέλεια (άρθρο 21 ν. 4624/2019).

7. Cookies και τοπική αποθήκευση

Ο ιστότοπος δεν χρησιμοποιεί cookies παρακολούθησης, διαφημιστικά δίκτυα, εργαλεία ανάλυσης επισκεψιμότητας ή πρόσθετα κοινωνικών δικτύων. Χρησιμοποιεί αποκλειστικά την τοπική αποθήκευση του περιηγητή σας για στοιχεία που είναι τεχνικά απαραίτητα για τις λειτουργίες που εσείς ζητάτε (απαντήσεις και αποτελέσματα quiz, προσωπικό καθημερινό quiz, κωδικός ξεκλειδώματος, προτίμηση εμφάνισης, τυχαίο αναγνωριστικό της συσκευής για την ενημέρωση της καταχώρησής σας στην κατάταξη). Για τα στοιχεία αυτά δεν απαιτείται συγκατάθεση, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 5 του ν. 3471/2006. Μπορείτε να τα διαγράψετε οποτεδήποτε από τις ρυθμίσεις του περιηγητή σας.

8. Ασφάλεια

Λαμβάνουμε τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία των δεδομένων από απώλεια, μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση, αλλοίωση ή διάδοση. Η επικοινωνία με τον ιστότοπο γίνεται μέσω κρυπτογραφημένης σύνδεσης (HTTPS) και η πρόσβαση στα στοιχεία των παραγγελιών και των μηνυμάτων περιορίζεται στα πρόσωπα που τα διεκπεραιώνουν.

9. Τα δικαιώματά σας

Σύμφωνα με τα άρθρα 15 έως 22 του ΓΚΠΔ, έχετε το δικαίωμα:

Για την άσκηση των δικαιωμάτων σας μπορείτε να απευθύνεστε στην Επιχείρηση με τα στοιχεία επικοινωνίας της παραγράφου 1. Θα απαντήσουμε χωρίς καθυστέρηση και, σε κάθε περίπτωση, εντός ενός μηνός από την παραλαβή του αιτήματος· η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί κατά δύο ακόμη μήνες, εφόσον απαιτείται λόγω της πολυπλοκότητας ή του αριθμού των αιτημάτων, οπότε θα ενημερωθείτε σχετικά. Εάν θεωρείτε ότι η επεξεργασία των δεδομένων σας παραβιάζει την ισχύουσα νομοθεσία, έχετε το δικαίωμα να υποβάλετε καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Λ. Κηφισίας 1-3, Τ.Κ. 115 23, Αθήνα, τηλ. 210 6475600, www.dpa.gr).

10. Τροποποιήσεις της παρούσας Πολιτικής

Διατηρούμε το δικαίωμα να τροποποιούμε την παρούσα Πολιτική όταν αυτό απαιτείται από αλλαγές στη νομοθεσία ή στη λειτουργία του ιστότοπου. Η εκάστοτε ισχύουσα έκδοση αναρτάται στη σελίδα αυτή, με την ημερομηνία της τελευταίας ενημέρωσης.

Τελευταία ενημέρωση: Σεπτέμβριος 2026.

ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΑ

Διορθώσεις του βιβλίου

Κάθε βιβλίο μαθηματικών, όσο προσεκτικά κι αν ελέγχθηκε, μπορεί να περιέχει τυπογραφικά ή άλλα λάθη. Εδώ καταγράφονται δημόσια όσα εντοπίζονται, με τη σελίδα, το λάθος και τη διόρθωση, ώστε κάθε αναγνώστης να έχει τη σωστή εκδοχή.

Δεν έχουν καταγραφεί παροράματα για την τρέχουσα έκδοση.

Εντόπισες λάθος;

Στείλε μας τη σελίδα, τον αριθμό της άσκησης και μια σύντομη περιγραφή από τη σελίδα Επικοινωνία. Κάθε τεκμηριωμένη διόρθωση αναφέρεται εδώ με ευχαριστίες προς όποιον την υπέδειξε, εφόσον το επιθυμεί.